Pentatomidae

Pentatomidae

Kalkan böcekleri

Familya: Pentatomidae Leach, 1815

(Pentatomidae – Kalkan Böcekleri / Pis Kokulu Böcekler)

Latince Adın Anlamı

Pentatomidae, Yunanca kökenli iki terimden türetilmiştir:
"penta-" = beş
"tomos" = parça, kesit
Anlamı: "Beş bölmeli" veya "beş parçalı gövde yapısına sahip olanlar"
Bu adlandırma, böceğin abdomen segmentleri ile birlikte zırhlı yapısına ve beş belirgin vücut lobuna gönderme yapar.

Bilimsel Sınıflandırma

Alem: Animalia – Hayvanlar
Şube: Arthropoda – Eklem Bacaklılar
Sınıf: Insecta – Böcekler
Takım: Hemiptera – Yarımkanatlılar
Alt takım: Heteroptera – Gerçek Böcekler
Familya: Pentatomidae Leach, 1815

Genel Özellikler

Pentatomidae familyası, vücutları genellikle beşgen veya kalkan şekilli olan, orta-büyük boylu, sert dış iskeletli böcekleri içerir.
En ayırt edici özellik, üçgen biçimli scutellum (arka sırt levhası) ve pis kokulu savunma sıvısıdır.
Renkleri kahverengi, yeşil, gri, metalik tonlar ya da uyarıcı kontrastlarla desenlidir.
Koku bezleri torasik bölgededir ve tehdit altında aktifleşir.
Antenleri genellikle 5 segmentlidir (Latince köken de buradan gelir).

Habitat ve Yayılım

Dünya çapında yaygındırlar; tropikal, ılıman ve yarı kurak ekosistemlerde bulunurlar.
Tarla, bahçe, orman açıklıkları, çalılıklar ve tarım alanları gibi açık ve yarı açık ortamları tercih ederler.
Türkiye’de çok yaygın ve çeşitlidirler – hemen her bölgede görülürler.

Türkiye’de Görülen Önemli Cinsler ve Türler:

Nezara viridula – Yeşil kalkan böceği (tarım zararlısı)
Eurydema ornata – Brassica bitkilerinde sık görülür
Carpocoris fuscispinus – Kahverengi desenli tür
Palomena prasina – Orman kenarlarında yaygın
Dolycoris baccarum – Meyveliklerde, çalılıklarda

Görüldüğü şehirler: Edirne’den Hakkâri’ye kadar tüm Türkiye, özellikle İzmir, Konya, Mersin, Bursa, Adana, Erzurum, Trabzon gibi geniş dağılım alanlarında.

İnsana Zararlılık Durumu

İnsan sağlığı için tehlikeli değildir.
Saldırmaz, ısırmaz, zehir taşımaz.
Ancak bazı türlerin savunma sıvısı ciltte iritasyon yapabilir (nadiren).
Sadece rahatsız edici kokularıyla tanınırlar.

Beslenme ve Ekoloji

Genellikle fitofag yani bitki özsuyu ile beslenirler.
Delici-emici ağız yapısıyla meyve, yaprak ve tohumlardan özsuyu emerler.
Bazı türler tarım zararlısıdır (ör. Nezara viridula, Euschistus spp.).
Bununla birlikte birkaç tür etçil ya da omnivor özellik gösterebilir.
Tohum gelişimini engelleyebilir, meyveleri deforme edebilirler.

Üreme Bilgisi

Dişiler yumurtalarını genellikle yaprak altına sıralı gruplar hâlinde bırakır.
Yumurtalar varil biçimindedir, genellikle düzenli dizilmiştir.
Nimfler 5 gelişim evresinden geçerek ergin olur (hemimetabolik gelişim).
Üreme sezonu: İlkbahar sonu – yaz başı, bazı türler ikinci döl verir.

Zehir Durumu

Zehirli değildir.
Savunma kokusu dışında insan veya hayvanlar üzerinde toksik etki göstermez.
Bitkilerde kimyasal etkiler yaratabilir (örneğin meyve bozulmaları).

Yanlış Bilinenler ve Efsaneler

Efsane: Kalkan böcekleri ısırır ve zehirlidir.
Gerçek: Delici-emici ağızları sadece bitki özsuyuna yöneliktir, ısırmazlar ve zehirli değillerdir.
Efsane: Her pis kokulu böcek Pentatomidae'dir.
Gerçek: Diğer bazı Hemiptera familyaları da benzer kokular yayabilir; tüm kokulu böcekler Pentatomidae değildir.
Efsane: Kışın evlere girerse yumurtlayarak çoğalır.
Gerçek: Soğukta yumurtlamazlar; barınmak için evlere girerler, çoğalmazlar.
Efsane: Sadece tarım alanlarında yaşar.
Gerçek: Orman açıklıkları, çayırlıklar, doğal makilik alanlarda da yaygındır.
Efsane: Renkleri zehirli olduklarını gösterir.
Gerçek: Renkleri çoğunlukla kamuflaj ya da avcılardan korunmak içindir; zehirli değillerdir.