Quercus macranthera

Quercus macranthera, kayıngiller (Fagaceae) familyasından, Kafkasya ve çevresinin yüksek kesimlerinde yayılış gösteren yaprak döken bir meşe türüdür. Türkçede İran meşesi ya da Kafkas meşesi gibi adlarla anılır. Ak meşeler olarak bilinen grubun bir üyesidir; bu grupta palamutlar tek yılda olgunlaşır.

Uygun koşullarda 20 metreye kadar boylanabilen bir ağaçtır; yüksek rakımlarda ve zor koşullarda ise daha kısa ve bodur kalır. Genç sürgünleri ve tomurcukları yoğun biçimde kadifemsi tüylüdür; bu özellik türü komşu meşelerden ayırmada yardımcı olur. Yaprakları büyük, ters yumurtamsı, kenarları çok sayıda yuvarlak ve düzenli lobla kaplıdır; alt yüzleri grimsi tüylüdür. Erkek çiçekler sarkık kediciklerde bulunur ve rüzgârla tozlaşır. Palamutları kısa saplı ya da sapsız, kadehleri tüylü pullarla kaplıdır.

Bu meşe soğuğa son derece dayanıklıdır ve genellikle dağlık bölgelerde, orman sınırına yakın yüksekliklerde, açık meşelikler ve karışık ormanlar oluşturur. Kayın, gürgen ve çam türleriyle birlikte yetişebilir. Meşe toplulukları çok sayıda böcek türüne, özellikle kelebek ve güve tırtıllarına, ayrıca kuşlara ve memelilere yaşam alanı sağlar; palamutlar yaban domuzu, ayı ve kemirgenler için önemli bir besindir.

Türün yayılış alanı Kafkasya, Kuzey İran ve Kuzeydoğu Anadolu’yu kapsar. Türkiye’de doğu kesimlerin dağlık alanlarında bulunur. Sert ve dayanıklı odunu yerel halk tarafından yakacak ve yapı malzemesi olarak kullanılmıştır. Soğuğa dayanıklılığı ve büyük, süslü yaprakları nedeniyle bazı ülkelerde parklarda süs ağacı olarak da yetiştirilir. Yüksek dağ ormanlarındaki meşelikler, erozyonu önleme ve su kaynaklarını koruma açısından da değerlidir.