Quercus brantii

Quercus brantii, kayıngiller (Fagaceae) familyasından, Zagros Dağları çevresinin en yaygın meşelerinden biri olan yaprak döken bir meşe türüdür. Genellikle küçük ya da orta boylu bir ağaçtır; insan etkisinin yoğun olduğu alanlarda çoğunlukla çalımsı formda görülür.

Yaprakları uzunca, kenarları sivri uçlu dişlere bölünmüş ve alt yüzü sık, grimsi yıldız tüylerle kaplıdır. Palamutları iri ve uzuncadır; kadehi kalın, uçları serbest ve kısmen geriye kıvrık pullarla örtülüdür. Palamutlar genellikle ikinci yılda olgunlaşır.

Quercus cinsinin üyeleri gibi bu bitki de tek evcikli ve rüzgârla tozlaşan bir ağaçtır. İlkbaharda yapraklanmayla birlikte sarımsı yeşil, sarkık erkek çiçek kurulları (kediciklik) ve göze çarpmayan küçük dişi çiçekler oluşur. Meyvesi, tabanı pullu bir kadehle sarılmış tek tohumlu bir kuru meyve olan palamuttur. Palamutlar sincaplar, alakargalar, yaban domuzları ve pek çok kemirgen için önemli bir besin kaynağıdır; hayvanların palamutları saklaması aynı zamanda tohumların yayılmasına yardım eder.

Bu meşe yarı kurak, karasal iklimin hâkim olduğu dağ yamaçlarında seyrek meşe ormanları oluşturur. Kuraklığa ve sıcağa dayanıklıdır. Yayılış alanında palamutları geleneksel olarak un ve yem olarak kullanılmış, dalları hayvan otlatmasında ve yakacak olarak değerlendirilmiş; galleri ve kabuğu tanen kaynağı olmuştur.

Meşeler, kökleri aracılığıyla toprak mantarlarıyla ektomikoriza ilişkisi kurar ve bu sayede besin ve su alımını kolaylaştırır. Gövde, dal ve yaprakları çok sayıda böcek türüne, özellikle gal (mazı) oluşturan arılara, kelebek tırtıllarına ve odun böceklerine yaşam alanı sağlar. Bu nedenle meşe ormanları biyolojik çeşitlilik bakımından en zengin ılıman orman tipleri arasında sayılır. Odunu sert ve dayanıklı olduğundan tarih boyunca yapı, mobilya, fıçı ve yakacak olarak kullanılmış, kabuğu ve palamut kadehleri tabaklamada değerlendirilmiştir.

Türün yayılış alanı İran'ın batısındaki Zagros Dağları'ndan Irak'ın kuzeyine ve Türkiye'nin güneydoğusuna kadar uzanır. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu'nun dağlık kesimlerindeki kuru meşe ormanlarının önemli bir öğesidir.