Quercus ithaburensis

Quercus ithaburensis, kayıngiller (Fagaceae) familyasından, Türkçede palamut meşesi olarak bilinen bir meşe türüdür. Tür genellikle iki alt türe ayrılır: Doğu Akdeniz’in güneyinde yayılış gösteren tip alt tür ve Ege, Batı Anadolu ile Balkanlarda yaygın olan macrolepis alt türü. Bazı kaynaklarda bu alt tür ayrı bir tür olarak Quercus macrolepis adıyla ele alınır.

Palamut meşesi 15–20 metreye kadar boylanabilen, geniş ve yayvan tepeli, uzun ömürlü bir ağaçtır. Yarı her dem yeşil ya da yaprak döken karakterdedir. Yaprakları dikdörtgenimsi, kenarları sivri uçlu iri dişli ya da sığ loblu, alt yüzü grimsi keçe tüylüdür. Erkek çiçekler sarkık kediciklerde toplanır ve rüzgârla tozlaşır. Türün en belirgin özelliği, iri palamutlarını saran kalın, odunsu ve geriye kıvrık kalın pullarla kaplı kadehleridir. Palamutlar ikinci yılın sonbaharında olgunlaşır.

Tür sıcak, kurak yazlara ve fakir topraklara uyum sağlamıştır. Alçak tepelerde, ovalarda ve hafif eğimli yamaçlarda seyrek, park görünümlü meşelikler oluşturur. Bu meşelikler birçok kuş, memeli, sürüngen ve böcek türü için önemli yaşam alanlarıdır; iri palamutlar yaban domuzu, kemirgenler ve kuşlar tarafından tüketilir.

Türün yayılış alanı Güney İtalya ve Balkanlardan Anadolu’ya, Suriye, Lübnan ve İsrail’e kadar uzanır. Türkiye’de özellikle Ege ve Batı Akdeniz bölgelerinde yaygındır. Tanen bakımından son derece zengin palamut kadehleri, yüzyıllar boyunca deri tabaklamada ve boya üretiminde kullanılmış, bu ürün Batı Anadolu’dan önemli miktarlarda ihraç edilmiştir. Geleneksel kültür peyzajlarının parçası olan yaşlı palamut meşeleri, bugün tarım ve yerleşim baskısı nedeniyle korunması gereken değerli ağaçlar arasındadır.