Quercus ithaburensis subsp. macrolepis

Quercus ithaburensis subsp. macrolepis, kayıngiller (Fagaceae) familyasından, Türkçede palamut meşesi olarak bilinen yarı yaprak döken bir meşedir. Bazı kaynaklarda Quercus macrolepis adıyla ayrı tür olarak da ele alınır. Geniş, yuvarlak taçlı, 15–20 metreye kadar boylanabilen bir ağaçtır.

Yaprakları uzunca, sert ve kenarları sivri uçlu iri dişlere bölünmüştür; alt yüzleri grimsi tüylüdür. Türün en dikkat çekici özelliği çok iri palamut kadehleridir: kadeh, uzun, kalın ve geriye kıvrık pullarla kaplıdır ve palamutun büyük kısmını sarar. Palamutlar genellikle ikinci yılda olgunlaşır.

Quercus cinsinin üyeleri gibi bu bitki de tek evcikli ve rüzgârla tozlaşan bir ağaçtır. İlkbaharda yapraklanmayla birlikte sarımsı yeşil, sarkık erkek çiçek kurulları (kediciklik) ve göze çarpmayan küçük dişi çiçekler oluşur. Meyvesi, tabanı pullu bir kadehle sarılmış tek tohumlu bir kuru meyve olan palamuttur. Palamutlar sincaplar, alakargalar, yaban domuzları ve pek çok kemirgen için önemli bir besin kaynağıdır; hayvanların palamutları saklaması aynı zamanda tohumların yayılmasına yardım eder.

Palamut meşesi sıcak ve kurak yazlara dayanıklıdır; alçak tepeler, ova kenarları ve kuru yamaçlarda seyrek, park görünümlü ormanlar oluşturur. İri palamut kadehleri ve palamutlar tanen bakımından zengin olduğundan Batı Anadolu'da uzun süre deri tabaklama amacıyla toplanmış ve önemli bir ticaret ürünü olmuştur.

Meşeler, kökleri aracılığıyla toprak mantarlarıyla ektomikoriza ilişkisi kurar ve bu sayede besin ve su alımını kolaylaştırır. Gövde, dal ve yaprakları çok sayıda böcek türüne, özellikle gal (mazı) oluşturan arılara, kelebek tırtıllarına ve odun böceklerine yaşam alanı sağlar. Bu nedenle meşe ormanları biyolojik çeşitlilik bakımından en zengin ılıman orman tipleri arasında sayılır. Odunu sert ve dayanıklı olduğundan tarih boyunca yapı, mobilya, fıçı ve yakacak olarak kullanılmış, kabuğu ve palamut kadehleri tabaklamada değerlendirilmiştir.

Yayılış alanı Balkanlar'ın güneyi, Ege adaları ve Anadolu'yu kapsar. Türkiye'de özellikle Ege ve Marmara bölgelerinde, ayrıca Akdeniz ve iç kesimlerin bazı alanlarında yaygın olarak bulunur.