Quercus infectoria

Quercus infectoria, kayıngiller (Fagaceae) familyasından, Türkçede mazı meşesi olarak bilinen bir meşe türüdür. Adını, dallarında oluşan ve tarih boyunca büyük ekonomik değer taşımış mazı adlı urlardan alır. Quercus cinsi Kuzey Yarımküre’de yüzlerce türle temsil edilir ve Türkiye meşe çeşitliliği bakımından zengin ülkelerdendir.

Mazı meşesi genellikle birkaç metre boyunda bir çalı ya da küçük bir ağaçtır. Yarı her dem yeşildir; yaprakları kışın uzun süre ağaçta kalabilir. Yaprakları küçük, dikdörtgenimsi, deri gibi sert, üst yüzü parlak, kenarları tam ya da kısa sivri dişlidir. Erkek çiçekler sarkık kediciklerde bulunur ve rüzgârla tozlaşır. Palamutları uzun ve silindirik biçimlidir; sığ bir kadeh içine oturur.

Türün en tanınan özelliği, mazı arılarının (Cynipidae) dallara yumurta bırakmasıyla oluşan sert, yuvarlak urlardır. Bu urlar, böcek larvasının gelişimi sırasında bitkinin dokularında oluşan bir tepkidir ve çok yüksek oranda tanen içerir. Mazılar yüzyıllar boyunca mürekkep, özellikle demir-mazı mürekkebi yapımında, deri tabaklamada, kumaş boyamada ve geleneksel tıpta kullanılmıştır. Osmanlı döneminde Anadolu’dan önemli miktarlarda mazı ihraç edildiği bilinir.

Tür kurak ve sıcak koşullara dayanıklıdır; kalkerli, taşlı yamaçlarda, maki ve kuru meşe topluluklarında, çoğu zaman diğer meşelerle birlikte yetişir. Yayılış alanı Ege adalarından Anadolu’ya, Kıbrıs, Suriye, Irak ve İran’a uzanır. Türkiye’de özellikle Güney ve Güneydoğu Anadolu’nun meşe ormanlarında yaygındır. Meşe toplulukları birçok böcek, kuş ve memeli için yaşam alanı sağlar; palamutlar yaban hayvanları için önemli bir besin kaynağıdır.