Quercus infectoria subsp. infectoria

Quercus infectoria subsp. infectoria, kayıngiller (Fagaceae) familyasından mazı meşesinin tipik alt türüdür. Mazı meşesi, yarı yaprak döken ya da yaprak döken, genellikle çalı veya küçük ağaç hâlinde görülen ve birkaç metreden on metre kadar boylanabilen bir meşedir.

Yaprakları küçük ve orta boyda, deri gibi sert, uzunca biçimlidir; kenarları dişli ya da sığ dalgalıdır ve üst yüzü parlak yeşildir. Kış boyunca yaprakların bir kısmı dalda kalabilir. Palamutları uzunca ve kadehi kısa pulludur; olgunlaşması genellikle ikinci yılı bulur.

Quercus cinsinin üyeleri gibi bu bitki de tek evcikli ve rüzgârla tozlaşan bir ağaçtır. İlkbaharda yapraklanmayla birlikte sarımsı yeşil, sarkık erkek çiçek kurulları (kediciklik) ve göze çarpmayan küçük dişi çiçekler oluşur. Meyvesi, tabanı pullu bir kadehle sarılmış tek tohumlu bir kuru meyve olan palamuttur. Palamutlar sincaplar, alakargalar, yaban domuzları ve pek çok kemirgen için önemli bir besin kaynağıdır; hayvanların palamutları saklaması aynı zamanda tohumların yayılmasına yardım eder.

Türün en tanınmış özelliği, gal arılarının yumurtlaması sonucu dallarında oluşan sert ve yuvarlak urlardır. Mazı adı verilen bu galler tanen bakımından çok zengindir ve tarih boyunca deri tabaklama, mürekkep ve boya yapımı ile geleneksel ilaçlarda kullanılmıştır. Bitki kuru, taşlık ve kalkerli yamaçlarda, makilik ve kuru ormanlarda yetişir.

Meşeler, kökleri aracılığıyla toprak mantarlarıyla ektomikoriza ilişkisi kurar ve bu sayede besin ve su alımını kolaylaştırır. Gövde, dal ve yaprakları çok sayıda böcek türüne, özellikle gal (mazı) oluşturan arılara, kelebek tırtıllarına ve odun böceklerine yaşam alanı sağlar. Bu nedenle meşe ormanları biyolojik çeşitlilik bakımından en zengin ılıman orman tipleri arasında sayılır. Odunu sert ve dayanıklı olduğundan tarih boyunca yapı, mobilya, fıçı ve yakacak olarak kullanılmış, kabuğu ve palamut kadehleri tabaklamada değerlendirilmiştir.

Mazı meşesi Doğu Akdeniz, Anadolu, Orta Doğu ve İran'a kadar uzanan bir yayılışa sahiptir. Türkiye'de tür geniş bir alanda bulunur; tipik alt tür özellikle batı ve güney kesimlerde yaygındır.