Castanea sativa

Castanea sativa, kayıngiller (Fagaceae) familyasından, Türkçede kestane ya da Anadolu kestanesi olarak bilinen yaprak döken büyük bir ağaçtır. Castanea cinsi Kuzey Yarımküre’nin ılıman bölgelerinde yaşayan az sayıda türden oluşur; bu tür Avrupa ve Batı Asya’nın tek yerli kestanesidir. Aynı adı taşıyan atkestanesi ise farklı bir familyaya ait olup meyveleri yenmez.

Kestane 20–35 metreye kadar boylanabilen, geniş tepeli ve çok uzun ömürlü bir ağaçtır. Yaşlı ağaçların kabuğu derin, çoğu zaman sarmal biçimde kıvrılan çatlaklıdır. Yaprakları uzun, dar dikdörtgenimsi, kenarları düzenli ve sivri uçlu iri dişlidir. Çiçekler yaz başında açar; erkek çiçekler uzun, dik, kremsi sarı başaklarda toplanır ve keskin bir koku yayar. Meyveler sık dikenli bir kabuk içinde genellikle üçer tane bulunan, parlak kahverengi kestanelerdir ve sonbaharda olgunlaşır.

Kestane asitli, kireçsiz, derin ve nemli toprakları sever; ılıman ve nemli iklimlerde, çoğunlukla diğer yapraklı ağaçlarla karışık ormanlar oluşturur. Çiçekleri arılar için önemli bir nektar ve polen kaynağıdır; kestane balı koyu renkli ve hafif acımsı tadıyla bilinir. Meyveleri sincap, yaban domuzu, ayı ve kuşlar tarafından tüketilir.

Türün yayılış alanı Güney Avrupa, Balkanlar, Anadolu ve Kafkasya’yı kapsar. Türkiye’de özellikle Karadeniz ve Marmara bölgeleriyle Ege’nin dağlık kesimlerinde yaygındır; Bursa kestane şekeriyle ünlüdür. Meyvesi kavrularak, haşlanarak ve tatlı yapımında tüketilir. Dayanıklı odunu çit direği, fıçı ve yapı işlerinde kullanılır. Kestane kanseri adlı mantar hastalığı ve kestane gal arısı türün sağlığını tehdit eden başlıca etkenlerdir.