Saga pedo (Pallas, 1771)

Saga pedo, çalı çekirgeleri ailesine (Tettigoniidae) bağlı, Avrupa'nın en iri böceklerinden biri olan yırtıcı bir çalı çekirgesidir. Dişiler yumurta koyma borusuyla birlikte 10 santimetreyi aşan boylara ulaşabilir. Türün en dikkat çekici özelliği partenogenetik çoğalmasıdır: bilinen popülasyonlar yalnızca dişilerden oluşur ve yumurtalar döllenmeden gelişir. Bu nedenle tek bir birey bile yeni bir popülasyon başlatabilir. Vücut rengi yeşil ya da sarımsı kahverengidir ve yanlarda açık renkli bir çizgi bulunur.

Tür, Güney ve Orta Avrupa'nın sıcak bölgelerinden Kazakistan ve Orta Asya'ya kadar geniş ama parçalı bir alanda yayılır. Yaşam alanlarının tarım ve ağaçlandırma nedeniyle yok olması nedeniyle IUCN Kırmızı Listesi'nde Hassas (VU) kategorisinde yer alır ve Avrupa'da Bern Sözleşmesi ile Habitat Direktifi kapsamında koruma altındadır.

Saga cinsi, Avrupa ve Batı Asya'nın en iri böceklerinden bazılarını içeren, Saginae alt ailesine bağlı yırtıcı çalı çekirgelerinden oluşur. Bu cinsin üyeleri uzun ve ince gövdeli, kanatları çok küçülmüş ya da körelmiş, uçamayan hayvanlardır. Ön ve orta bacakları uzun dikenlerle donanmıştır; bu dikenli bacaklarla avlarını yakalayıp sıkıca tutarlar. Genellikle yeşil ya da kahverengimsi renkleri sayesinde otlar ve çalılar arasında iyi gizlenirler.

Tamamen etçil olan Saga türleri çekirgeler, peygamberdeveleri ve başka iri böcekler gibi canlı avlarla beslenir. Çoğunlukla bitkiler üzerinde hareketsiz bekleyerek pusu kurar, yaklaşan avı hızlı bir hamleyle yakalar. Gece etkinliği belirgindir; gündüzleri ise bitki örtüsü arasında saklanırlar. Kurak ve sıcak çayırlar, taşlık yamaçlar, maki ve çalılıklarla kaplı açık alanlar tipik yaşam alanlarıdır. Cinsin türleri Güneydoğu Avrupa'dan Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya'ya kadar yayılır; Türkiye bu cinsin tür çeşitliliği yüksek bölgelerinden biridir.

Çalı çekirgeleri ailesi (Tettigoniidae), düz kanatlılar takımına (Orthoptera) bağlı geniş bir böcek ailesidir. Bu ailenin üyeleri, vücut boyunu çoğu zaman aşan ince ve çok uzun antenleri, ön bacaklarının kaval kemiğinde bulunan işitme organları (timpanal organlar) ve dişilerin karın ucundaki kılıç ya da orak biçimli yumurta koyma borusuyla kolayca tanınır. Erkekler, ön kanatlarının tabanındaki özel ses düzeneğini birbirine sürterek türe özgü ötüşler çıkarır; bu sesler hem dişileri çekmeye hem de rakip erkeklerle iletişime yarar. Antenleri kısa olan gerçek çekirgelerden (Acrididae) bu özellikleriyle ayrılırlar.

Ailenin yaşam döngüsü eksik başkalaşımlıdır: yumurtadan çıkan nimfler ergine benzer, ancak kanatları gelişmemiştir ve birkaç deri değişiminden sonra ergin olurlar. Dişiler yumurtalarını yumurta koyma borusu yardımıyla toprağa, bitki dokusuna ya da yarıklara bırakır; ılıman bölgelerde yumurtalar çoğunlukla kışı geçirir ve bazen birden fazla yıl dinlenmede kalabilir. Erginler genellikle yaz ortasından sonbahara kadar görülür. Beslenme alışkanlıkları türe göre değişir; bazıları bitkisel, bazıları karışık beslenirken bazıları da öteki böcekleri avlayan yırtıcılardır. Kuşlar, sürüngenler, memeliler ve örümcekler için önemli bir besin kaynağı oluşturur, ekosistemlerde böcek popülasyonlarının dengelenmesine de katkıda bulunurlar.

Anadolu, farklı iklim kuşakları, dağ sıraları ve bozkırlarıyla çalı çekirgeleri bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir; özellikle uçamayan, kısa kanatlı soylarda pek çok yerel ve endemik tür bulunur. Bu türlerin birçoğu dar alanlarda yaşadığından, aşırı otlatma, tarım alanlarının genişlemesi ve doğal bitki örtüsünün bozulması gibi yaşam alanı kayıplarına karşı duyarlıdır.