Quercus vulcanica

Quercus vulcanica, kayıngiller (Fagaceae) familyasından, Türkçede Kasnak meşesi olarak bilinen yaprak döken bir meşe türüdür. Türkiye'nin en dikkat çekici endemik ağaçlarından biri olarak bilinir ve 25–30 metreye kadar boylanabilen, geniş taçlı büyük bir ağaçtır.

Yaprakları iri, ters yumurta biçimlidir ve derin, sivri uçlu çok sayıda lopa bölünmüştür; bu görünümüyle Amerika kırmızı meşelerinin bazılarını andırır. Yaprak alt yüzü tüylüdür. Palamutları kısa saplıdır ve kadehi yassı, sık pullarla kaplıdır.

Quercus cinsinin üyeleri gibi bu bitki de tek evcikli ve rüzgârla tozlaşan bir ağaçtır. İlkbaharda yapraklanmayla birlikte sarımsı yeşil, sarkık erkek çiçek kurulları (kediciklik) ve göze çarpmayan küçük dişi çiçekler oluşur. Meyvesi, tabanı pullu bir kadehle sarılmış tek tohumlu bir kuru meyve olan palamuttur. Palamutlar sincaplar, alakargalar, yaban domuzları ve pek çok kemirgen için önemli bir besin kaynağıdır; hayvanların palamutları saklaması aynı zamanda tohumların yayılmasına yardım eder.

Kasnak meşesi yüksek dağlarda, genellikle 1300–2000 metre arasındaki serin ve nemli yamaçlarda, sedir, karaçam ve göknarla karışık ormanlarda ya da küçük saf topluluklar hâlinde yetişir. Volkanik ve kalkerli topraklarda görülebilir; tür adı da volkanik kökenli bir dağda bulunmasına göndermedir.

Meşeler, kökleri aracılığıyla toprak mantarlarıyla ektomikoriza ilişkisi kurar ve bu sayede besin ve su alımını kolaylaştırır. Gövde, dal ve yaprakları çok sayıda böcek türüne, özellikle gal (mazı) oluşturan arılara, kelebek tırtıllarına ve odun böceklerine yaşam alanı sağlar. Bu nedenle meşe ormanları biyolojik çeşitlilik bakımından en zengin ılıman orman tipleri arasında sayılır. Odunu sert ve dayanıklı olduğundan tarih boyunca yapı, mobilya, fıçı ve yakacak olarak kullanılmış, kabuğu ve palamut kadehleri tabaklamada değerlendirilmiştir.

Tür Türkiye'nin güneybatısındaki Göller Bölgesi dağlarında, özellikle Isparta çevresinde dağınık birkaç populasyon hâlinde bulunur. Yayılış alanının dar ve parçalı olması nedeniyle koruma açısından önem taşır; bazı populasyonları korunan alanlar içinde yer almaktadır.