İran körfaresi (Ellobius lutescens)

İran körfaresi (Ellobius lutescens), kemirgenler takımının Cricetidae familyasına, tarla fareleriyle akraba olan körfareler (Ellobius) cinsine ait, yaşamının neredeyse tamamını toprak altında geçiren küçük bir memelidir. Ön Asya'nın dağlık bozkırlarında yayılış gösterir; Doğu Anadolu, Kafkasya'nın güneyi ve İran'ın kuzeybatısı yayılış alanının başlıcalarıdır.

Vücudu silindir biçimli, tıknaz ve yaklaşık 10–13 cm uzunluktadır; kuyruğu çok kısadır. Kürkü yumuşak, kadifemsi ve sarımsı kahverengi ile kum rengi tonlardadır. Dış kulak kepçesi yoktur, gözleri çok küçüktür. En dikkat çekici özelliği, dudakların önünde dışarıda kalan büyük kesici dişleridir: hayvan toprağı bu dişlerle kazar, dudakları dişlerin arkasında kapanabildiği için ağzına toprak dolmaz. Kazılan toprağı arka ayaklarıyla geriye iter ve yüzeyde küçük toprak tümsekleri oluşturur.

Bozkır, çayır ve tarla kenarlarındaki gevşek topraklarda geniş tünel sistemleri kazar. Bitkilerin kökleri, yumruları ve soğanlarıyla beslenir; yeşil kısımları da yer. Aile grupları hâlinde yaşar ve aynı tünel sistemini paylaşır. Kış uykusuna yatmaz; kışı da toprak altında etkin geçirir.

Türün bilimsel açıdan en ünlü özelliği kromozom yapısıdır: hem erkeklerde hem dişilerde Y kromozomu bulunmaz ve cinsiyet belirlenmesi alışılmışın dışında bir mekanizmayla gerçekleşir. Bu nedenle memelilerde cinsiyet belirlenmesi üzerine yapılan çalışmalarda sıkça örnek gösterilir. Tarım alanlarında zaman zaman kök ve yumrulara zarar verebilse de genel olarak yaygın ve küresel ölçekte tehlike altında olmayan bir tür kabul edilir.

Körfareler cinsi az sayıda türden oluşur ve yayılışı Doğu Avrupa'nın güneyinden Orta Asya'ya ve Moğolistan'a kadar uzanır. Kazdıkları tüneller toprağın havalanmasına ve karışmasına katkı sağlar.