Cüce avurtlak (Cricetulus migratorius)

Cüce avurtlak (Cricetulus migratorius), kemirgenler takımının Cricetidae familyasında, Cricetinae alt familyasına bağlı küçük bir hamster türüdür. Gri cüce hamster olarak da bilinir. Güneydoğu Avrupa'dan Kafkasya'ya, Anadolu'ya, Ön Asya'ya, Orta Asya'ya ve Moğolistan'a kadar uzanan geniş bir alanda yayılış gösterir; Türkiye'de özellikle İç ve Doğu Anadolu'da bulunur.

Boyu kuyruk hariç yaklaşık 9–12 cm'dir, kuyruğu kısadır ve kürk içinde güçlükle seçilir. Sırtı grimsi ya da kumlu gri renktedir, karın tarafı ve ayakları beyazımsıdır; iki renk arasındaki sınır belirgindir. Kulakları görece büyük ve yuvarlak, gözleri iri ve koyu renklidir. Tüm hamsterler gibi yanaklarında besin taşımaya yarayan geniş keseler bulunur.

Bozkırlar, yarı çöller, tarla kenarları, dağ yamaçları ve zaman zaman yerleşim yerlerinin çevresi gibi kurak ve açık alanlarda yaşar. Genellikle geceleri etkindir ve yalnız yaşar. Tohumlar, tahıllar ve yeşil bitki parçalarının yanı sıra böcekler gibi küçük hayvanları da yer. Yanak keseleriyle topladığı tohumları yuvasında depolar. Kendisi basit yuvalar kazabildiği gibi başka kemirgenlerin terk ettiği yuvaları da kullanır.

Yılda birkaç kez yavrular. Yırtıcı kuşlar, tilkiler ve gelincikler için önemli bir avdır. Tarım alanlarında zaman zaman tahıla zarar verebilse de genellikle önemli bir zararlı sayılmaz. Geniş yayılışı nedeniyle küresel ölçekte tehlike altında görülmez.

Hamsterler kış için büyük miktarda tohum biriktirmeleriyle tanınır; Türkçedeki avurtlak adı da besinleri yanak keselerinde taşıyıp şişkin yanaklarla dolaşmalarından gelir. Yuvalarında biriktirdikleri tohumlar, zaman zaman toprağa karışarak bitkilerin yayılmasına da katkı sağlar. Hamsterlerin çoğu yalnız yaşar ve kendi yuvalarını diğer bireylere karşı kararlılıkla savunur; yalnızca üreme döneminde kısa süreliğine bir araya gelirler.