Coccinella septempunctata

Yedi noktalı uğur böceği

Coccinella septempunctata, Coleoptera (Kınkanatlılar) takımının Coccinellidae familyasına ait, halk arasında Yedi Noktalı Uğur Böceği veya Gelin Böceği olarak bilinen, avcı ve faydalı bir kınkanatlı türüdür. Bu tür ilk olarak 1758 yılında İsveçli doğa bilimci Carl Linnaeus tarafından tanımlanmıştır. Cins adı olan Coccinella, Latince kırmızımsı veya al renkli anlamına gelen coccineus sözcüğünden türetilmiştir. Tür adı olan septempunctata ise Latince septem (yedi) ve punctata (noktalı/benekli) kelimelerinin birleşiminden oluşur ve türün kınkanatları (elytra) üzerindeki karakteristik yedi siyah beneğe işaret eder. Taksonomik geçmişinde Coccinella 7-punctata ve Coccinella septempunctata ssp. brucki gibi bazı varyasyon ve sinonim tanımlarıyla da yer almıştır.

Doğal olarak Palearktik bölgede (Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya) son derece yaygın bir dağılım gösterir; ayrıca tarımsal zararlılarla mücadele amacıyla Kuzey Amerika'ya da tanıtılmış ve orada da yerleşmiştir. Genellikle Nisan ve Ekim ayları arasında aktif olan ergin bireyler, 7 ile 10 milimetre arasında değişen vücut uzunluğuna sahiptir. Kubbe şeklinde, pürüzsüz ve parlak gövde yapısıyla dikkat çekerler. Sertleşmiş ön kanatları (elytra) parlak kırmızı veya turuncu renkte olup, her iki kanat üzerinde toplam yedi adet siyah benek bulunur (üçer tanesi her bir kanatta, yedincisi ise iki kanadın birleştiği ön orta kısımda yer alır). Baş ve göğüs (pronotum) bölgesi siyah renkte olup, gözlerin yanında beyaz lekeler taşır. Hem erginler hem de larvalar son derece hareketli ve iştahlı avcılardır.

Üreme ve beslenme biyolojisi tamamen av-avcı ilişkisine dayanır. Dişiler yumurtalarını genellikle afit (yaprak biti) kolonilerinin yoğun olduğu bitki yapraklarının alt yüzeylerine kümeler halinde bırakır. Yumurtadan çıkan larvalar, timsahı andıran koyu gri-mavi renkli ve turuncu lekeli vücut yapılarıyla oldukça aktiftir. Tek bir larva veya ergin birey, ömrü boyunca binlerce yaprak bitini (Aphididae), kabuklu biti, kırmızı örümceği ve thrips türünü tüketebilir. Bu yüksek avlanma kapasitesi sayesinde Coccinella septempunctata, tarım alanlarında, bağ ve bahçelerde kimyasal ilaç kullanımını azaltan en önemli biyolojik mücadele ajanlarından biri konumundadır.

İnsanlar ve omurgalı canlılar açısından herhangi bir ısırma, sokma veya zehir tehlikesi taşımayan, ekosistem için son derece yararlı bir türdür. Yalnızca bir tehdit sezdiğinde veya sıkıştırıldığında, bacak eklemlerinden reflex bleeding (refleks kanaması) adı verilen bir savunma mekanizmasıyla sarı renkli, kötü kokulu ve alkaloid içeren bir sıvı salgılar; bu sıvı leke bırakabilir ve tadı nedeniyle yırtıcı kuşlar ile küçük memelileri caydırır. Birçok kültürde şans, bereket ve uğur simgesi kabul edilen bu tür, doğadaki zararlı popülasyonlarını doğal dengede tutan kritik bir biyolojik kontrolör ve polinatör dostu predatördür.

Araştırma ve Derleme: Ahmet Taşçı - Yaban Hayatı Bilimcisi

Kaynaklar: Linnaeus, C. (1758). Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Editio decima, reformata. Holmiae: Laurentii Salvii. Hodek, I., van Emden, H. F., & Honek, A. (2012). Ecology and Behaviour of the Ladybird Beetles (Coccinellidae). Wiley-Blackwell, Chichester, UK, 560 pp. Majerus, M. E. N. (1994). Ladybirds. New Naturalist Series, HarperCollins, London, 367 pp. Gordon, R. D. (1985). The Coccinellidae (Coleoptera) of America north of Mexico. Journal of the New York Entomological Society, 93(1): 1-912.