Avurtlak, Türk hamsteri (Mesocricetus brandti)

Türk hamsteri ya da avurtlak (Mesocricetus brandti), kemirgenler takımının Cricetidae familyasında, Cricetinae alt familyasına bağlı orta büyüklükte bir hamster türüdür. Brandt hamsteri olarak da bilinir. Anadolu, Güney Kafkasya, İran'ın kuzeybatısı ve çevresindeki bölgelerde yayılış gösterir; Türkiye'de özellikle İç ve Doğu Anadolu bozkırlarında bulunur.

Boyu kuyruk hariç genellikle 15–18 cm civarındadır; kuyruğu çok kısadır. Sırtı sarımsı ya da kızılımsı kahverengi, karın tarafı koyu gri ya da siyahımsıdır. Göğüs bölgesinde koyu renkli bir leke ve yüzün yanlarında açık renkli bantlar bulunur. Yanaklarında besin taşımaya yarayan geniş keseler vardır.

Bozkırlar, tarla kenarları, dağ eteklerindeki otlaklar ve tahıl tarlaları gibi açık alanlarda yaşar. Derin ve dallanmış yuvalar kazar; yuvada besin depoları ve yuvalama odaları bulunur. Tohumlar, tahıllar, yeşil bitki kısımları ve zaman zaman böceklerle beslenir. Yalnız yaşar ve genellikle akşam ve gece etkindir. Kışı yuvasında kış uykusunda geçirir; ilkbaharda uyanarak üremeye başlar ve sıcak mevsimde bir ya da birkaç kez yavrular.

Tahıl tarlalarında zarar verdiği için çiftçiler tarafından zararlı olarak görülebilir. Öte yandan bozkır ekosistemlerinde yırtıcı kuşlar, tilkiler ve gelincikler için önemli bir besin kaynağıdır. Laboratuvar çalışmalarında da kullanılan türlerden biridir.

Hamsterler kış için büyük miktarda tohum biriktirmeleriyle tanınır; Türkçedeki avurtlak adı da besinleri yanak keselerinde taşıyıp şişkin yanaklarla dolaşmalarından gelir. Yuvalarında biriktirdikleri tohumlar, zaman zaman toprağa karışarak bitkilerin yayılmasına da katkı sağlar. Hamsterlerin çoğu yalnız yaşar ve kendi yuvalarını diğer bireylere karşı kararlılıkla savunur; yalnızca üreme döneminde kısa süreliğine bir araya gelirler.