Theraphosidae

Theraphosidae – Tarantulalar

Bilimsel Sınıflandırma:

• Alem: Animalia – Hayvanlar
• Şube: Arthropoda – Eklem bacaklılar
• Sınıf: Arachnida – Örümcekler
• Takım: Araneae – Örümcekgiller
• Alt Takım: Mygalomorphae – İlkel örümcekler
• Familya: Theraphosidae Thorell, 1869

Türkçe Adı:

Tarantulalar

Latince Adın Anlamı:

Theraphosidae adı, antik Yunanca theraphosa (vahşi hayvan, canavar) sözcüğünden türetilmiştir. Bu ad, iri ve korkutucu görünümlerinden kaynaklanmaktadır.

Morfolojik Özellikler:

• Vücut uzunluğu 5–11 cm’ye kadar çıkabilir; bacak açıklığı bazı türlerde 30 cm’ye ulaşabilir.
• Renkler kahverengi, siyah, turuncu, pembe ve mavi tonlarında değişebilir.
• Tüm vücutları kalın tüylerle kaplıdır.
• Arka abdomenlerinde urtikating hairs (batıcı tüyler) bulunur, savunma için kullanılır.
• Keliserleri büyük ve güçlüdür; dikey değil, öne doğru kapanır (Mygalomorph tip).

Davranış ve Yaşam Alanı:

• Toprak altında ya da doğal oyuklarda yaşarlar; bazı türler ağaçsaldır.
• Genelde gece aktiftirler.
• Latin Amerika, Afrika ve Asya kökenlidir; Türkiye’de doğal yayılış gösteren tür yoktur, ancak evcil egzotik tür olarak sıkça beslenmektedir.

Beslenme:

• Böcekler, solucanlar, küçük kemirgenler ve hatta küçük kuşlarla beslenebilir.
• Zehirlerini kullanarak avlarını felç eder, sindirici enzimlerle iç organları sıvılaştırır.
• Uzun süre aç kalabilirler (bazı türler aylarca açlığa dayanabilir).

Üreme Bilgileri ve Zamanı:

• Erkekler olgunlaştıktan sonra dişinin yuvasına iplik bırakarak yaklaşır.
• Dişiyle çiftleşme sonrası erkek genellikle kaçar; bazı türlerde dişi erkeği yiyebilir.
• Yumurtalar özel örümcek ağına sarılır ve dişi tarafından korunur.
• Dişiler yılda 1–2 kez 50–1000 arası yumurta bırakabilir.
• Yavrular 1–2 hafta sonra çıkar, birkaç gün sonra dağılır.

Ekolojik Rol:

• Tarantulalar doğada avcıdır; haşere popülasyonlarını dengede tutar.
• Aynı zamanda birçok yırtıcı için de avdırlar (yılanlar, kuşlar, memeliler).
• Yerel ekosistemlerde dengede kritik rol oynarlar.

İnsana Zararlılık Durumu:

• Çoğu tür insan için ölümcül değildir.
• Zehirleri, küçük hayvanlar için etkili olsa da, insanlarda nadiren ciddi reaksiyon yapar.
• Bazı türlerin urtikating hairs (batıcı tüyleri) göz, deri ve solunum yollarında tahrişe yol açabilir.

Zehir Yapısı ve Etki Mekanizması:

• Nörotoksin ve proteolitik enzimler içerir.
• Sinir sistemini etkileyerek avı felç eder.
• İnsanlarda genellikle lokal ağrı, yanma, ödem yapar.
• Bazı kişilerde alerjik reaksiyon, nadiren anafilaksi görülebilir.
• Gözle temasta oftalmik inflamasyon veya geçici görme bozukluğu oluşabilir.

İlk Yardım ve Tıbbi Tedavi Protokolü:

1. Isırık Durumunda:

• Yara bol sabunlu suyla yıkanır.
• Şişlik ve ağrıya karşı buz uygulaması yapılabilir.
• Yara kaşınmamalı, koparılmamalıdır.

2. Batıcı Tüy Teması (en yaygın tehlike):

• Cilde veya göze temas ettiyse:
• Göz yıkanmalı, ovalanmamalıdır.
• Kontakt lens çıkarılmalı.
• Tıbbi yardım alınmalıdır.
• Deri üzerindeki tüyler bantla alınabilir.

3. Sistemik Belirtiler Gelişirse:

• Ateş, halsizlik, baş dönmesi gibi belirtiler varsa acile başvurulmalıdır.
• Solunum problemi veya alerjik reaksiyonlarda antihistaminik ve gerekirse epinefrin uygulanır.

4. Aşılar:

• Tetanos aşısı güncel değilse yapılmalıdır.

Yanlış Bilinenler ve Efsaneler:

1. Efsane: Tarantula ısırığı insanı öldürür.
2. Gerçek: Bilinen türlerin hiçbiri insanı öldürecek kadar güçlü zehre sahip değildir.
3. Efsane: Tarantulalar saldırgandır.
4. Gerçek: Çoğu tür son derece pasiftir; tehdit altında olmadıkça savunma davranışı göstermez.
5. Efsane: Tarantula tüyleri zararsızdır.
6. Gerçek: Batıcı tüyler gözde ve solunum yollarında ciddi tahriş yapabilir.
7. Efsane: Tarantula zehri sinirleri eritir.
8. Gerçek: Bu bir şehir efsanesidir. Zehir, lokal etkilidir; insan dokusunu eriten enzim içermez.
9. Efsane: Her tarantula türü aynı zehire sahiptir.
10. Gerçek: Zehir kompozisyonu türlere göre değişir; bazıları neredeyse zararsız, bazıları orta derecede toksiktir.

Bilgi ve araştırma: Ahmet Taşçı – Yaban Hayatı Bilimcisi

Kaynaklar:

• Foelix, R. F. (2011). Biology of Spiders. Oxford University Press.
• Isbister, G.K. & Gray, M.R. (2004). “Tarantula bites: evaluation of clinical outcomes.” Toxicon.
• Bertani, R. (2001). “Revision of the genus Aphonopelma.” Arachnology Monographs.
• Platnick, N.I. (2000). “World Spider Catalog”. AMNH.