Tetrax tetrax

Tetrax tetrax, Türkçede mezgeldek olarak bilinen, toygiller (Otididae) familyasına ait orta boylu bir kuştur. Tetrax cinsinin tek üyesidir ve toygillerin Avrupa’daki en küçük temsilcisidir.

Boyu yaklaşık 40–45 cm’dir; görünüşü iri bir sülünü andırır. Sırtı kum rengi ve kahverengi desenlidir, karnı beyazdır. Üreme döneminde erkeğin boynu siyahtır ve üzerinde iki belirgin beyaz bant bulunur; dişilerde ve kışlık tüylerde bu siyah desen görülmez. Uçarken kanatlarındaki geniş beyaz alanlar dikkat çeker ve erkeğin kanatları uçuş sırasında ıslığa benzer bir ses çıkarır.

Açık, düzlük alanları sever; doğal bozkırlar, meralar, nadas tarlaları ve geleneksel tarım alanları başlıca yaşam yerleridir. Bitkisel maddeler (yaprak, filiz, tohum) ve böceklerle beslenir; yavrular özellikle böceklere bağımlıdır. Üreme döneminde erkekler belirli alanlarda sıçrayarak ve kısa, kuru bir ses çıkararak gösteri yapar. Dişi yuvasını yerde, bitki örtüsü arasında bir çukura yapar. Kış aylarında sürüler halinde dolaşır.

Yayılış alanı İber Yarımadası ve Fransa’dan Orta Asya’ya kadar uzanır; batı ve doğu popülasyonları ayrık bir dağılım gösterir. Türkiye’de nadir görülen bir kuştur ve özellikle kış aylarında ya da göç döneminde kaydedilir. Tarımın yoğunlaşması, bozkırların sürülmesi ve avlanma nedeniyle pek çok bölgede sayıları ciddi biçimde azalmıştır. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından tehdide yakın türler arasında değerlendirilmektedir.