Gulosus aristotelis

Gulosus aristotelis, yaygın adıyla “tepeli karabatak”, Avrupa’nın kıyı şeritlerinde yaşayan deniz kuşudur. En belirgin özelliği üreme döneminde başın ön kısmında belirginleşen yeşilimsi parlak tüyler ve ince, kısa bir tepedir. Kayalık sahilleri, adaları ve özellikle denizel ekosistemlere yakın alanları tercih eder. Vücudu neredeyse tamamen koyu yeşilimsi siyaha yakın olsa da güneş ışığında metalik bir parlama gösterir. Avlanma sırasında suyun altında uzun süre kalabilir; küçük balıklar başta olmak üzere kabuklular ve bazı deniz omurgasızlarıyla beslenir.

TAKSONOMİ

Bilimsel adı: Gulosus aristotelis

Aile: Phalacrocoracidae

Cins: Gulosus

Tür: aristotelis

Bu tür geçmişte Phalacrocorax aristotelis olarak sınıflandırılmış ve uzun yıllar bu isimle anılmıştır. Moleküler analizlere dayanarak cins düzeyinde ayrılmış ve Gulosus olarak yeniden tanımlanmıştır.

Zehir DURUMU

Bu bir kuş türüdür; “zehir” durumu biyolojik veya ekolojik anlamda geçerli değildir. Zehirli değildir, insanlara veya diğer hayvanlara toksik bir etkisi yoktur. Ancak balık çiftlikleri çevresinde ekonomik zararlı olarak görülebildiği yerler vardır; bu daha çok balık tüketiminden kaynaklanan ticari bir sorun olup “zehir” kavramıyla ilgisi yoktur.

NESİLLER VE ÜREME BİLGİSİ

Tepeli karabatak, üreme dönemini genellikle ilkbaharda başlatır. Dişiler kayalık oyuklar, dar yarıklar veya güvenli adacıklarda yuva kurar. Yılda tek bir kuluçka dönemine sahiptir. Yumurta sayısı genellikle 2–3 arasındadır. Kuluçka süresi ortalama 28–30 gündür.

Yavrular altrisyaldir; yani çıplak ve bakıma muhtaç şekilde çıkar. Her iki ebeveyn de yavruları beslemeye aktif olarak katılır. Yavrular yaklaşık bir buçuk ay içinde yuvadan ayrılabilir.

Nesiller açısından bakıldığında türün popülasyon durumu “genel olarak istikrarlı” kabul edilir, fakat bölgesel tehditler vardır. Balık stoklarının azalması, habitat kaybı, kirlilik ve balıkçılık ağlarına takılmalar yerel populasyonlarda düşüşe neden olabilmektedir. Avrupa genelinde bazı koloniler yıllardır stabil iken bazı kıyı bölgelerinde azalma gözlenmiştir. Genel olarak küresel ölçekte yok olma tehlikesi altında sayılmaz.

TARİHİ VEYA EFSANEVİ BİR HİKÂYE

Akdeniz kıyılarında eski denizciler, bu kuşun kayalık sahillerde görünmesinin yaklaşan kötü havaların habercisi olduğuna inanırdı. Çünkü tepeli karabataklar fırtına öncesi davranış değişiklikleri gösterir ve sürüler hâlinde kıyıya daha yakın bölgelerde toplanırdı. Bu durum zamanla “karabatak göründüyse deniz kızacak” şeklinde bir denizcilik kehanetine dönüşmüştür.

Bazı Ege yörelerinde ise bu kuşun Aristoteles’in ismini taşıması nedeniyle “bilge kuş” olarak adlandırıldığına dair sözlü gelenekler vardır. Çünkü antik dönemde filozoflar birçok deniz canlısını gözlemlemiş, bu türün sualtında uzun süre kalabilmesini hayranlık uyandıran bir özellik olarak kaydetmişlerdir.

KAYNAKLAR

— Handbook of the Birds of the World

— IUCN Red List verileri

— BirdLife International raporları

— European Seabird Census kayıtları

— IOC World Bird List