Bombycilla garrulous

Bombycilla garrulus, Passeriformes takımında yer alan Bombycillidae familyasına ait orta büyüklükte bir ötücü kuş türüdür. Kuzey Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'nın tayga ve boreal ormanlarında yaşayan bu tür, zarif görünümü, ipeksi tüy yapısı ve kanatlarındaki kırmızı balmumunu andıran süsleriyle dünyanın en dikkat çekici kuşlarından biri olarak kabul edilir. Bilimsel adı Latince "gürültülü, geveze" anlamına gelen garrulus sözcüğünden gelir ve sürü hâlinde çıkardıkları sürekli ince seslere gönderme yapar.

Taksonomi

Alem: Animalia
Şube: Chordata
Sınıf: Aves
Takım: Passeriformes
Familya: Bombycillidae
Cins: Bombycilla
Tür: Bombycilla garrulus

Bombycillidae familyasında yalnızca üç tür bulunur: Bohem balmumu kanatlısı (Bombycilla garrulus), Sedir balmumu kanatlısı (Bombycilla cedrorum) ve Japon balmumu kanatlısı (Bombycilla japonica).

Yayılışı ve Yaşam Alanı

Tür, İskandinavya'dan başlayarak Finlandiya, Baltık ülkeleri, Rusya, Sibirya, Moğolistan, Alaska ve Kanada'nın kuzeyine kadar uzanan geniş bir alanda ürer. En çok ladin, çam ve köknar ağırlıklı boreal ormanlarda görülür.

Kış aylarında besin kaynaklarının azalmasıyla güneye doğru göç eder. Ancak bu göçler düzenli değildir. Meyve üretiminin az olduğu yıllarda binlerce birey alışılmış dağılım alanlarının çok daha güneyine iner. Bu olaya irruptif göç adı verilir ve kuş gözlemcileri için oldukça ilgi çekicidir.

Türkiye'de düzenli üreyen bir tür değildir. Daha çok sert geçen kışlarda kuzeyden gelen bireyler görülür. Trakya, Marmara, Karadeniz kıyıları ve İç Anadolu'dan zaman zaman kayıtlar bulunmaktadır. Türkiye'de nadir görülen kış ziyaretçileri arasında yer alır.

Fiziksel Özellikleri

Ergin bireylerin boyu 18–21 cm, kanat açıklığı yaklaşık 30–36 cm, ağırlığı ise 45–70 gram arasında değişir.

Vücudu açık gri ile kahverengi arasında değişen ipeksi tüylerle kaplıdır. Başındaki uzun sorguç, siyah göz maskesi ve boğazındaki siyah leke ilk bakışta dikkat çeken özelliklerdir. Kuyruğun ucundaki parlak sarı bant ve bazı bireylerde görülen kırmızı balmumu damlasını andıran kanat uçları türün en ayırt edici karakteridir. Yaşlı erkek bireylerde bu kırmızı süsler daha belirgindir.

Beslenmesi

Bohem balmumu kanatlısı yıl boyunca beslenme alışkanlığını mevsime göre değiştirir.

İlkbahar ve yaz aylarında sinekler, sivrisinekler, küçük böcekler, tırtıllar ve örümceklerle beslenerek yüksek protein ihtiyacını karşılar. Özellikle yavrularını büyütürken böcek tüketimi oldukça artar.

Sonbahar ve kış aylarında ise beslenmesinin büyük bölümünü meyveler oluşturur. Ardıç, alıç, üvez, kuşburnu, yabani elma ve diğer yabani çalıların meyvelerini büyük iştahla tüketir. Meyveleri bütün olarak yutar ve sindiremediği tohumları farklı bölgelerde dışkısıyla bırakarak bitkilerin yayılmasına katkı sağlar. Bu nedenle orman ekosistemlerinde önemli bir tohum yayıcı türdür.

Davranışı

Oldukça sosyal bir kuştur. Özellikle kış aylarında onlarca hatta yüzlerce bireyden oluşan sürüler hâlinde dolaşabilir. Sürü üyeleri sürekli ince, yumuşak ve tiz çağrılarla iletişim kurar.

Besin bulunan bir ağaca aynı anda çok sayıda birey inebilir ve kısa sürede bütün meyveleri tüketebilir. Ardından topluca başka bir besin kaynağına geçerler. Uçuşları hızlı ve oldukça uyumludur.

Üremesi

Üreme dönemi genellikle mayıs ve temmuz ayları arasındadır. Yuvasını ladin, çam veya köknar ağaçlarının dalları arasına kuru ot, yosun, ince dal ve liken kullanarak yapar.

Dişi çoğunlukla 4–6 yumurta bırakır. Kuluçka süresi yaklaşık 13–14 gündür. Yumurtadan çıkan yavrular ilk günlerde tamamen böceklerle beslenir. Yaklaşık iki hafta sonra yuvadan ayrılırlar ancak bir süre daha ebeveynleri tarafından beslenmeye devam ederler.

İlginç Özellikleri

Bu tür bazen ağaç üzerinde uzun süre kalan ve doğal olarak fermente olan meyveleri tüketebilir. Bu meyvelerde oluşan alkol nedeniyle bazı bireylerde kısa süreli sersemlik ve koordinasyon kaybı görülebilir. Özellikle kuzey ülkelerinde bu durum zaman zaman gözlemlenmektedir.

Kanatlarındaki kırmızı balmumu görünümündeki süslerin tam işlevi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak bilim insanları bu yapıların bireyin yaşı, sağlığı ve eş seçimiyle ilişkili olabileceğini düşünmektedir.

Korunma Durumu

Bombycilla garrulus, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından Asgari Endişe (Least Concern – LC) kategorisinde değerlendirilmektedir. Geniş yayılış alanına ve büyük popülasyona sahip olmasına rağmen iklim değişikliği, yaşam alanlarının parçalanması ve besin kaynaklarındaki değişimler gelecekte tür üzerinde etkili olabilecek başlıca tehditler arasında gösterilmektedir.