Sitta tephronota

Büyük kaya sıvacıkuşu (Sitta tephronota), sıvacıkuşugiller (Sittidae) familyasına ait bir ötücü kuştur. Ağaçlar yerine kayalık ortamlarda yaşamaya uyum sağlamış az sayıdaki sıvacıkuşu türünden biridir. Yakın akrabası kaya sıvacıkuşuna (Sitta neumayer) çok benzer, ancak ondan daha iri yapılıdır.

Yaklaşık 15–16 santimetre boyuyla familyasının en büyük üyeleri arasında yer alır. Üst tarafı soluk mavimsi gri, alt tarafı beyazımsı ve karın tarafı hafif kirli pas rengindedir. Gagadan başlayıp ense yanlarına doğru genişleyerek uzanan siyah göz çizgisi, kaya sıvacıkuşundakine göre daha kalın ve belirgindir. Gagası uzun, güçlü ve sivridir. İki tür birlikte yaşadığı bölgelerde bu farkların daha da belirginleştiği bilinir ve bu durum evrimsel biyolojide karakter yer değiştirmesinin klasik örneklerinden biri olarak gösterilir.

Kayalık yamaçlar, uçurumlar, dağ boğazları ve seyrek ağaçlı kurak dağlık alanlarda yaşar. Kayalar üzerinde çevik biçimde dolaşarak böcekler, örümcekler ve diğer omurgasızlarla beslenir; kışın tohumlara da yönelir. Yuvasını kaya yarıklarına ya da kaya çıkıntılarının altına, çamurdan yapılmış, giriş kısmı tüp biçiminde uzanan şişe benzeri bir yapı olarak kurar.

Tür, Anadolu'nun doğusundan Kafkasya, İran ve Orta Asya'ya kadar uzanan dağlık bölgelerde yayılır. Türkiye'de özellikle doğu ve güneydoğu bölgelerindeki kayalık alanlarda bulunur. Yerli bir kuştur ve küresel ölçekte tehdit altında değildir.