Regulus regulus

Çalıkuşu (Regulus regulus), çalıkuşugiller (Regulidae) familyasına ait, Avrupa'nın en küçük kuşlarından biridir. Yalnızca 5–7 gram ağırlığındaki bu minik ötücü, iğne yapraklı ormanların tipik sakinidir. Türkçe adı, Reşat Nuri Güntekin'in ünlü romanı aracılığıyla da geniş kitlelerce bilinir.

Yaklaşık 8,5–9,5 santimetre boyundadır. Genel rengi zeytin yeşilimsi, alt tarafı daha açık ve grimsi tonlardadır. Kanatlarında iki beyaz kanat çizgisi bulunur. Başının ortasında iki yanından siyah çizgilerle sınırlanmış parlak sarı bir tepe şeridi vardır; erkeklerde bu şeridin ortası turuncu renktedir. Yüzü sade görünümlüdür ve belirgin bir kaş çizgisi yoktur; bu özellik onu sürmeli çalıkuşundan ayırır. Ötüşü çok ince ve yüksek perdelidir.

Özellikle ladin, köknar ve çam gibi iğne yapraklı ağaçların bulunduğu ormanlarda yaşar; kışın karışık ormanlara, parklara ve bahçelere de iner. İğne yapraklar arasında sürekli hareket ederek küçük böcekleri, örümcekleri ve bunların yumurtalarını toplar. Küçük vücudu nedeniyle hızla ısı kaybeder, bu yüzden kışın gün boyu beslenmek zorundadır. Yuvasını dal uçlarına asılı, yosun ve örümcek ağından yapılmış derin bir çanak olarak kurar.

Avrupa'dan Asya'nın içlerine kadar geniş bir alanda yayılır. Kuzey popülasyonları kışın güneye göç eder. Türkiye'de özellikle kuzeydeki iğne yapraklı ormanlarda ürer, kışın ise daha geniş bir alanda görülebilir. Küresel ölçekte tehdit altında değildir.