Puffinus yelkouan

Puffinus yelkouan, Türkçede yelkovan olarak bilinen, yelkovangiller (Procellariidae) familyasına ait küçük bir deniz kuşudur. Tür adı da Türkçe “yelkovan” sözcüğünden gelir. Akdeniz ve Karadeniz’e özgü bir türdür.

Boyu yaklaşık 30–38 cm, kanat açıklığı 75–90 cm civarındadır. Üst tarafı koyu kahverengi-siyahımsı, alt tarafı beyazdır. Uzun ve ince kanatlarıyla su yüzeyine çok yakın, hızlı kanat çırpışları ve süzülmelerle uçar; uçarken bir yana bir yana yatarak üst ve alt yüzünü sırayla gösterir. Boğaz’da sürüler halinde aralıksız uçuşları ile tanınır.

Küçük balıklarla, özellikle hamsi ve sardalya gibi sürü balıklarıyla beslenir; avını yüzeye yakın sularda dalarak yakalar. Ürediği adalarda kayalık yarıklar ve oyuklarda yuva yapar; yılda tek yumurta bırakır. Kolonilere çoğunlukla geceleri gelir. Uzun ömürlüdür ve yavaş ürer.

Yalnızca Akdeniz havzasında ürer; üreme dışı dönemde Karadeniz ve Ege’ye kadar yayılır. İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı boyunca Ege ile Karadeniz arasında gidip gelen büyük sürüleri ünlüdür ve halk arasında “ruh kuşu” gibi adlarla da anılır. Ürediği adalardaki yabancı yırtıcılar, ağlara takılma ve deniz kirliliği türü tehdit eder. IUCN tarafından duyarlı (VU) kategorisinde değerlendirilir.