Procellariidae

Procellariidae, Tüpburunlular (Procellariiformes) takımına ait, yelkovanlar, fulmarlar, fırtına kuşları ve bazı küçük petrel türlerini içeren deniz kuşu familyasıdır. Bu takımın tüm üyeleri gibi gagalarının üzerinde boru biçiminde burun delikleri bulunur; bu yapı hem çok gelişmiş koku alma duyusuyla hem de fazla tuzu vücuttan atan tuz bezleriyle ilişkilidir. Gaga birkaç sert plakadan oluşur ve ucu kancalıdır.

Familya dünya genelinde yaklaşık 90 tür içerir. Türlerin boyları orta büyüklükteki bir martıdan küçük bir sumruya kadar değişir. Uzun, dar kanatları sayesinde dalga yüzeylerinin hemen üzerinde, rüzgârdan yararlanarak çok az kanat çırparak saatlerce süzülebilirler. Tüyleri genellikle siyah, kahverengi, gri ve beyaz tonlarındadır. Karada hantal hareket ederler ve yaşamlarının büyük bölümünü açık denizde geçirirler.

Besinlerini balık, kalamar, kril ve diğer küçük deniz canlıları oluşturur; bazı türler yüzeyden toplar, bazıları ise kısa dalışlar yapar. Çoğu tür adalarda, kayalık kıyılarda veya toprakta kazdıkları yuvalarda koloniler hâlinde ürer. Yılda yalnızca tek yumurta bırakırlar, yavru büyütme süresi uzundur ve bireyler uzun ömürlüdür. Kolonilere çoğunlukla gece gelip gitmeleri, yırtıcılardan korunmaya yöneliktir. Birçok tür okyanuslar boyunca binlerce kilometrelik göçler yapar.

Akdeniz ve Türkiye denizlerinde en bilinen temsilcileri yelkovanlardır; özellikle Boğaz ve Marmara'da sürüler hâlinde görülen Yelkovan (Puffinus yelkouan) ile Sarıgagalı yelkovan (Calonectris diomedea) bu familyadandır. Familyanın birçok üyesi, üreme adalarına taşınan sıçan ve kedi gibi yabancı yırtıcılar, balıkçılık ağlarına takılma ve ışık kirliliği nedeniyle tehdit altındadır.