Paracentrotus lividus (Lamarck, 1816)

Paracentrotus lividus, Parechinidae familyasına ait, Akdeniz’in en yaygın ve en iyi bilinen deniz kestanesi türüdür. Türkiye’de halk arasında genellikle doğrudan deniz kestanesi olarak anılır ve yenilebilen yumurtalıkları nedeniyle birçok Akdeniz ülkesinde ekonomik değer taşır.

Kabuğu yassıca yuvarlak olup dikenler hariç çapı genellikle 5–7 cm kadardır. Dikenleri sık, görece kısa ve uçları sivridir. Renk oldukça değişkendir; mor, kahverengi, zeytin yeşili ve kızılımsı tonlarda bireyler görülebilir. Sıklıkla tüp ayaklarıyla kabuk parçalarını, çakılları ve alg parçalarını üzerine tutarak kendini gölgeler ve gizler. Bu davranış ve renk çeşitliliği, onu tamamen siyah renkli Arbacia lixula türünden ayırmaya yardımcı olur.

Çok sığ sulardan yaklaşık 20–30 m derinliğe kadar, kayalık kıyılarda ve Posidonia deniz çayırlarında yaşar; kayalarda ağız aygıtıyla oyduğu çukurlara yerleşebilir. Başlıca algler ve deniz çayırı yapraklarıyla beslenir. Yoğun olduğu yerlerde alg örtüsünü azaltarak çıplak kaya alanlarının oluşmasına yol açabilir. Ayrı eşeylidir; üreme hücrelerini suya bırakır ve larvaları birkaç hafta planktonda kalır. Bilimsel araştırmalarda gelişim biyolojisi için önemli bir model canlıdır.

Akdeniz’de ve Doğu Atlantik’te İrlanda’dan Fas’a ve Kanarya Adaları’na kadar yayılış gösterir; Türkiye’nin Ege ve Akdeniz kıyılarında yaygındır. Bazı bölgelerde aşırı toplama nedeniyle popülasyonları azalmıştır ve avcılığı düzenlemelere tabidir. Dikenleri deriye batarak ağrılı yaralar oluşturabilir, ancak zehirli değildir.