Lyrurus tetrix

Lyrurus tetrix, sülüngiller (Phasianidae) familyasının orman tavukları grubuna ait iri bir kuştur. Türkçede orman horozu gibi adlarla anılır. Orman tavukları, soğuk iklimlere uyum sağlamış, bacakları ve çoğu zaman parmakları tüyle örtülü, yerde yaşayan tavuksu kuşlardır.

Erkek bireyler mavimsi parıltılı siyah tüyleri, gözün üstündeki kırmızı ibik benzeri deri çıkıntıları, kanatlarındaki beyaz bant ve lir biçiminde dışa doğru kıvrılan kuyruk tüyleriyle son derece gösterişlidir; kuyruğun altı ise kar beyazıdır. Dişiler çok daha küçüktür ve ince siyah çizgilerle süslü, kahverengi-kızılımsı kamuflaj tüylerine sahiptir. Bu renk farkı, yerde kuluçkaya yatan dişinin gizlenmesini sağlar.

Tür, ormanla açık alanların karşılaştığı geçiş bölgelerini, fundalıkları, turbalıkları ve dağ ormanlarının kenarlarını tercih eder. Besinini tomurcuklar, filizler, yapraklar, meyveler ve tohumlar oluşturur; yavrular ise ilk haftalarında büyük ölçüde böceklerle beslenir. Türün en ünlü davranışı ilkbaharda görülen toplu kur gösterileridir: Erkekler sabahın erken saatlerinde belirli açıklıklarda toplanır, kuyruklarını yelpaze gibi açarak kabarır, birbirlerine meydan okur ve uzaktan duyulan kumru benzeri sesler çıkarır. Dişiler bu alanlarda eş seçer.

Tür, Britanya ve İskandinavya'dan Sibirya'ya kadar uzanan geniş bir alanda yayılış gösterir. Türkiye'de bu türün değil, yakın akrabası olan Kafkas orman tavuğunun Kuzeydoğu Anadolu dağlarında yaşadığı bilinmektedir. Avrupa'nın birçok yerinde yaşam alanı kaybı nedeniyle nüfusu azalmıştır.

Orman tavukları kışın karla kaplı alanlarda hayatta kalmak için özel uyumlar geliştirmiştir: Gece soğuğundan korunmak için karın içine gömülerek dinlenebilir ve kışın besinlerinin büyük bölümünü ağaç tomurcukları ile iğne yapraklardan karşılayabilirler.