Falco cherrug

Ulu doğan (Falco cherrug), doğangiller (Falconidae) familyasına ait büyük bir doğan türüdür. Gerfalkondan sonra cinsinin en iri üyelerinden biridir. Güçlü yapısı, hızlı uçuşu ve avcılık yeteneği nedeniyle yüzyıllardır doğancılıkta kullanılmış, Orta Asya ve Orta Doğu kültürlerinde önemli bir yer edinmiştir.

Vücut uzunluğu yaklaşık 45–57 cm, kanat açıklığı ise 1 metreyi aşabilir; dişiler erkeklerden belirgin biçimde iridir. Sırt tarafı genellikle kahverengi, alt tarafı ise açık renkli ve kahverengi çizgili ya da beneklidir. Başı çoğunlukla açık renkli olup gözün altındaki bıyık çizgisi, gökdoğan ile karşılaştırıldığında daha incedir. Renk bakımından bireyler arasında önemli farklılıklar görülür.

Açık bozkırlar, yarı çöller, ağaçlık alanların kenarları ve tarım arazileri gibi geniş, açık habitatları tercih eder. Başlıca avı gelengi ve tarla sıçanı gibi küçük memelilerdir; bunların yanı sıra kuşları da yakalar. Avını genellikle yere yakın, alçak ve hızlı bir uçuşla yakalar. Kendi yuvasını yapmaz; diğer büyük kuşların eski yuvalarını, kayalık yarları ya da elektrik direklerini kullanır. Dişi genellikle 3–5 yumurta bırakır.

Ulu doğan, yüzyıllar boyunca Anadolu ve Orta Asya’da avcılıkta kullanılmış, sanatta ve edebiyatta güç ve soyluluğun simgesi olmuştur. Bugün yapay yuva platformları ve yerel koruma projeleri, türün bazı bölgelerde yeniden çoğalmasına yardımcı olmaktadır.

Orta Avrupa’dan Orta Asya ve Moğolistan’a kadar uzanan geniş bir alanda ürer; kuzeydeki popülasyonlar kışın güneye göç eder. Türkiye’de üreyen ve göç döneminde görülen bir türdür. Yasa dışı yavru toplama ve doğancılık ticareti, habitat kaybı ve elektrik hatlarına çarpma nedeniyle popülasyonları önemli ölçüde azalmıştır. IUCN Kırmızı Listesi’nde tehlike altındaki türler arasında yer alır ve uluslararası koruma anlaşmalarıyla korunmaktadır.