Cisticola juncidis

Yelpazekuyruk (Cisticola juncidis), ötücü kuşlar takımının Cisticolidae ailesine ait çok küçük bir kuş türüdür. Bu aile çoğunlukla Afrika ve Asya'nın sıcak bölgelerinde yayılış gösteren küçük, çizgili ötleğenimsi kuşları kapsar; yelpazekuyruk, ailenin Avrupa'ya kadar ulaşan birkaç üyesinden biridir.

Yaklaşık on santimetre boyunda, kısa ve yuvarlak kuyruklu, tombul görünümlü bir kuştur. Üst tarafı kahverengi zemin üzerinde koyu çizgili, alt tarafı ise açık kirli beyaz ya da sarımsıdır. Kuyruk tüylerinin ucunda siyah ve beyaz lekeler bulunur; kuş kuyruğunu yelpaze gibi açtığında bu desen görünür hâle gelir. En belirgin özelliği, üreme döneminde erkeğin havada dalgalı bir uçuşla daireler çizerken her dalgada tekrarladığı keskin "zit" sesleridir.

Uzun otlu çayırları, sazlık kenarlarını, sulak alan çevrelerini, tarla kenarlarını ve kıyı ovalarını tercih eder. Küçük böcekler ve örümceklerle beslenir. Yuvası dikkat çekicidir: otların yapraklarını örümcek ağı ile birbirine dikerek armut biçimli, kapalı bir yuva yapar. Erkekler bazen birden fazla dişiyle çiftleşir.

Güney Avrupa'dan Afrika'ya, Güney Asya ve Avustralya'nın kuzeyine kadar çok geniş bir yayılışa sahiptir. Çoğunlukla yerleşiktir; soğuk kışlar popülasyonlarda geçici azalmalara yol açabilir. Türkiye'de özellikle kıyı bölgelerinde ve sıcak ovalarda bulunur. Küresel ölçekte tehdit altında değildir.

Cisticola cinsi çok sayıda türü kapsar ve türlerin çoğu Afrika'da yaşar. Birbirine çok benzeyen bu kuşların ayırt edilmesinde ötüşler ve üreme dönemi uçuş gösterileri büyük önem taşır. Yelpazekuyruk, böcek yiyerek tarım alanları ve çayırlarda zararlı böceklerin sınırlanmasına katkı sağlar. Küçük boyuna rağmen yoğun ot örtüsünde gizlenebilmesi ve hızlı üremesi, olumsuz koşulların ardından popülasyonun kısa sürede toparlanmasını sağlar.