Cinclus cinclus

Derekuşu (Cinclus cinclus), dere kuşugiller (Cinclidae) familyasına ait, suya dalarak beslenebilen tek ötücü kuş grubunun bir üyesidir. Hızlı akan dağ derelerinin karakteristik kuşudur ve su altında yürüyebilmesiyle ünlüdür.

Yaklaşık 17–20 santimetre boyunda, tıknaz yapılı ve kısa kuyrukludur. Genel rengi koyu kahverengimsi siyahtır; gırtlağı ve göğsü ise parlak beyazdır. Bazı alt türlerde beyaz göğsün altında kızılımsı kahverengi bir bant bulunur. Sık sık göz kapağını kırpar; beyaz renkli üçüncü göz kapağı bu sırada belirgin biçimde görülür. Taşlar üzerinde dururken vücudunu ritmik biçimde aşağı yukarı hareket ettirir; adı da bu "dip dip" hareketinden gelir.

Temiz, oksijence zengin, hızlı akan dağ derelerinde ve nehirlerde yaşar. Akıntıya karşı suya dalar, kanatlarını kullanarak dibe yakın kalır ve taşların altından su böceklerinin larvalarını, kabuklu hayvanları ve küçük balıkları yakalar. Yoğun tüyleri ve büyük kuyruk yağ bezi sayesinde suya karşı iyi korunur. Yuvasını çoğunlukla şelalelerin arkasına, köprü altlarına ya da dere kenarındaki kaya yarıklarına, yosundan kubbeli bir yapı olarak kurar.

Avrupa, Kuzey Afrika'nın dağlık bölgeleri ve Asya'nın dağlık alanlarında yayılır. Türkiye'de özellikle Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin dağ derelerinde yerli olarak bulunur. Su kirliliğine duyarlı olduğu için temiz suların önemli bir göstergesi kabul edilir. Küresel ölçekte tehdit altında değildir.