Chenopodium multifidum

Chenopodium multifidum, günümüzde Dysphania multifida adıyla anılan, kazayağıgiller (Amaranthaceae) familyasından aromatik, çok yıllık otsu bir bitkidir. Anavatanı Güney Amerika olan tür, insan etkisiyle Avrupa'nın ve Akdeniz havzasının bazı bölgelerine taşınmış ve yer yer yerleşik hâle gelmiştir.

Bitki genellikle yere yatık ya da yükselici, çok dallı gövdeler oluşturur. Adını aldığı en belirgin özelliği, derin parçalı, ince loblara ayrılmış yapraklarıdır; bu özellik onu geniş yapraklı kazayağı türlerinden kolayca ayırır. Yaprak ve gövdeleri salgı tüyleri taşır ve ezildiğinde kendine özgü güçlü bir koku yayar. Küçük, yeşilimsi çiçekleri yaprak koltuklarında yumaklar hâlinde bulunur; çiçeklenme yaz ve sonbaharda gerçekleşir.

Eskiden geniş anlamıyla Chenopodium cinsi içinde değerlendirilen türler, moleküler çalışmaların ardından Dysphania, Oxybasis, Chenopodiastrum ve Lipandra gibi ayrı cinslere bölünmüştür. Bu nedenle aynı bitki farklı kaynaklarda farklı bilimsel adlarla anılabilir. Grubun üyeleri genellikle tek yıllık otlardır; yaprakları ve gövdeleri çoğu zaman unumsu, kesecik biçimli tüylerle kaplıdır, çiçekleri küçük yumaklar hâlinde toplanır ve her biri tek tohumlu küçük meyveler oluşturur.

Kazayağıgiller (Amaranthaceae) familyası, eski sınıflandırmalarda ayrı bir familya olarak ele alınan Chenopodiaceae üyelerini de kapsayan, dünya genelinde çok sayıda cins ve türe sahip büyük bir çiçekli bitki grubudur. Familyanın üyeleri genellikle küçük, gösterişsiz, yeşilimsi çiçekleriyle, rüzgârla tozlaşmalarıyla ve tuzlu, kurak ya da insan etkisindeki bozulmuş alanlara uyum sağlamalarıyla tanınır.

Dysphania cinsinin üyeleri genellikle kokulu salgı tüyleriyle tanınır ve kumlu, çakıllı, kurak ve bozulmuş alanlarda yetişir. Bu tür de yol kenarlarında, demiryolu çevrelerinde, kıyı kumullarında ve boş arazilerde görülür; bazı yerlerde yabancı kökenli bir yabani ot olarak izlenmektedir.