Chenopodium album subsp. album

Chenopodium album subsp. album, Türkçede sirken, ak kazayağı ya da kazayağı adlarıyla bilinen, kazayağıgiller (Amaranthaceae) familyasından tek yıllık otsu bir bitkinin tipik alttürüdür. Tür, dünyanın en yaygın yabani otlarından biridir ve hemen tüm kıtalarda insan yerleşimlerine eşlik eder.

Bitki koşullara bağlı olarak birkaç santimetreden bir buçuk metreye kadar boylanabilir; gövdesi dik, dallı ve çoğunlukla yeşil ya da kırmızımsı çizgilidir. Yaprakları eşkenar dörtgenimsi ya da mızrak biçimli, kenarları düzensiz dişlidir. Genç yaprak ve sürgünler, kesecik tüyler nedeniyle beyazımsı unlu bir görünüm taşır; tür adı da bu beyazlığa işaret eder. Küçük yeşilimsi çiçekler sap uçlarında ve yaprak koltuklarında sık yumaklar oluşturur; çiçeklenme yaz başından sonbahara kadar sürer.

Eskiden geniş anlamıyla Chenopodium cinsi içinde değerlendirilen türler, moleküler çalışmaların ardından Dysphania, Oxybasis, Chenopodiastrum ve Lipandra gibi ayrı cinslere bölünmüştür. Bu nedenle aynı bitki farklı kaynaklarda farklı bilimsel adlarla anılabilir. Grubun üyeleri genellikle tek yıllık otlardır; yaprakları ve gövdeleri çoğu zaman unumsu, kesecik biçimli tüylerle kaplıdır, çiçekleri küçük yumaklar hâlinde toplanır ve her biri tek tohumlu küçük meyveler oluşturur.

Sirken tarlalar, bahçeler, yol kenarları, yıkıntı alanları ve çöplükler gibi azotça zengin, insan etkisindeki her ortamda yetişir. Tek bir bitki on binlerce tohum üretebilir ve bu tohumlar toprakta onlarca yıl canlı kalabilir; bu nedenle tarımda önemli bir yabani ot olarak kabul edilir.

Genç yaprakları Anadolu'da ve dünyanın birçok yerinde ıspanak gibi pişirilerek yenir; tohumları da tarih boyunca kıtlık dönemlerinde besin olarak kullanılmıştır. Ancak bitki oksalat içerir ve çok miktarda çiğ tüketilmesi önerilmez.