Charadrius mongolus

Charadrius mongolus, yağmurcungiller (Charadriidae) familyasından küçük ve orta boy arası bir kıyı kuşudur. Türkçede Moğol cılıbıtı olarak bilinir. Cılıbıtlar, iri gözleri ve kısa gagalarıyla görerek avlanan, kumsal ve çamurluklarda koşarak beslenen kuşlardır.

Moğol cılıbıtı, üreme döneminde göğsündeki geniş, parlak kızıl-turuncu bant ile dikkat çeker; bu renk ensesine de uzanır. Yüzünde siyah bir maske ve beyaz bir alın lekesi bulunur, gerdanı beyazdır. Sırtı gri-kahverengidir. Kış tüylerinde kızıl renk kaybolur ve göğüs yanlarında soluk kahverengi lekeler kalır; bu dönemde çok benzediği büyük cılıbıttan ayırt edilmesi güçtür. Moğol cılıbıtının gagası daha kısa ve kalın, bacakları ise daha kısa ve koyu renklidir.

Tür, Orta Asya'nın yüksek dağ bozkırlarında ve Doğu Sibirya'nın kuzey kıyılarında ürer. Yuvasını çıplak ya da seyrek bitkili zeminde, basit bir çukur olarak yapar. Üreme alanlarında böcekler ve larvalarıyla beslenir. Kışın ise gel-git düzlüklerinde, çamurluklarda ve kumsallarda sürüler hâlinde dolaşarak küçük kabuklular, solucanlar ve yumuşakçalarla beslenir. Diğer yağmurcunlar gibi kısa koşularla ilerleyip durarak avını arar.

Moğol cılıbıtı, kışı Doğu Afrika, Arap Yarımadası, Güney ve Güneydoğu Asya ile Avustralya kıyılarında geçirir. Türkiye'de nadir bir konuk olarak, özellikle göç dönemlerinde kayıtları bulunmaktadır. Doğu Asya'daki göç yolu boyunca gel-git düzlüklerinin hızla yok olması bazı popülasyonları olumsuz etkilemektedir ve tür bu nedenle dikkatle izlenmektedir.

Yağmurcungiller familyası dünya genelinde altmışı aşkın türle temsil edilir. Bu kuşların yavruları yumurtadan tüylü ve gözleri açık çıkar, kısa süre içinde ebeveynlerini izleyerek kendi besinlerini toplamaya başlar. Kıyı sulak alanları ve çamurluklar, göç sırasında bu kuşlar için yaşamsal önemde dinlenme ve beslenme alanlarıdır.