Cerambyx cerdo acuminatus

Cerambyx cerdo acuminatus Motschulsky 1853 Cerambycidae familyasına mensup büyük boy bir teke böceği alt türüdür. Büyük meşe teke böceğinin bölgesel bir ırkı olan bu alt tür yaşlı ve ölmekte olan meşe ağaçlarının gövde dokularında beslenen uzmanlaşmış bir ksilofaj yani odun yiyen böcektir. Orman ekosistemlerinde ölü ve yaşlı odunların ayrışmasında rol oynayarak besin döngüsüne katkı sağlayan önemli bir türdür.

Görünüm ve Yapı

Ergin bireylerin vücut boyu genellikle 35 ile 55 milimetre arasında değişiklik gösterir ve bölgenin en iri kınkanatlılarından biridir. Vücut yapısı uzamış ve basıktır.

Vücut rengi genel olarak siyah veya çok koyu kahverengidir kın kanatların (elytra) uç kısımlarına doğru renk kızılımsı kahverengiye döner. Alt türü tanımlayan en belirgin özellik kın kanatların arka uçlarının daha belirgin biçimde daralması ve sivrilerek küçük bir dikenimsi yapı oluşturmasıdır. Erkek bireylerin antenleri vücut boyunun neredeyse iki katı uzunluğa ulaşabilirken dişilerin antenleri vücut boyuna yakın veya biraz daha kısadır. Göğüs zırhının (pronotum) üzeri pürüzlü kırışık ve yan taraflarında sivri çıkıntılar barındırır.

Yaşam Döngüsü ve Davranış

Türün yaşam döngüsü oldukça uzundur ve larval gelişim çevre koşullarına bağlı olarak 3 ile 5 yıl sürebilir.

Dişiler yumurtalarını yaşlı meşe ağaçlarının kabuk çatlaklarına bırakırlar. Yumurtadan çıkan larvalar ilk aşamada kabuk altında beslenir daha sonra gövdenin sert odun dokusuna doğru derin galeriler açarak ilerler. Larvalar gelişimlerini tamamladıktan sonra odun içinde büyük bir pupa odacığı hazırlar. Erginleşen böcekler genellikle mayıs ve temmuz ayları arasında ahşabı delerek dışarı çıkarlar. Erginler gececil davranış sergiler ve ağaçlardan sızan tatlı öz sularla beslenirler. Tutulduklarında göğüs plakalarını birbirine sürterek yüksek frekanslı bir cırpırtı sesi çıkarırlar.

Ekolojik İlişkiler ve Konukçular

Cerambyx cerdo acuminatus esas olarak Quercus (meşe) türleri üzerinde gelişim gösterir.

Bunun yanı sıra nadiren kestane (Castanea) ve ceviz (Juglans) gibi sert odunlu ağaçlarda da görülebilir. Larvaların açtığı derin galeriler mantarlar ve diğer saproksilik (oduna bağımlı) omurgasızlar için yaşam alanı oluşturur. Ancak yoğun popülasyonlarda tarihi meşe ormanlarında veya parklardaki yaşlı ağaçlarda mekanik direnci azaltarak ağaçların kırılmasına yol açabilir.

Dağılımı ve Habitat

Kafkasya Ön Asya Kırım ve Türkiye'nin özellikle Karadeniz Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki meşe ormanlarında dağılım gösterir.

Doğal ve yaşlı meşe ormanları parklar ve seyrek ağaçlıklı geniş yapraklı orman alanları türün ana yaşama ortamlarıdır.

Halkın Merak Ettikleri

Bu büyük böcek insanları ısırır mı veya zehirli midir. Zehri yoktur. Ancak erginlerin güçlü çeneleri bulunur el ile sert tutulduğunda savunma amaçlı ısırabilir ve deriyi kanatabilir.

Evdeki ahşap eşyalara veya mobilyalara zarar verir mi. Hayır. Bu tür yalnızca canlı yaşlı veya yeni kesilmiş nemli meşe odunlarında yaşayabilir. Evlerdeki kuru ve işlenmiş mobilyalara yumurta bırakmaz ve zarar vermez.

Gövdedeki devasa delikler ağacı öldürür mü. Sağlıklı genç ağaçlardan ziyade zaten yaşlanmış veya strese girmiş ağaçları tercih ederler. Delikler ağacı doğrudan hemen öldürmez ancak zamanla fırtınalarda devrilme riskini artırır.

Araştırma ve Derleme: Ahmet Taşçı - Yaban Hayatı Bilimcisi

Kaynaklar

Motschulsky V 1853 Etudes Entomologiques Imprimerie de la Société de Typographie Belge Bruxelles Danilevsky M L 2014 Longicorn Beetles Coleoptera Cerambycoidea of Russia and Adjacent Countries Part 1 JSC Tsentr Nauchnykh Izdanii KMK Moscow Bense U 1995 Longhorn Beetles Illustrated Key to the Cerambycidae of Europe Margraf Verlag Weikersheim Özdikmen H 2007 The Longicorn Beetles of Turkey Coleoptera Cerambycidae Part I Black Sea Region Munis Entomology and Zoology 2 179-422