Aquila heliacal

Şah kartal (Aquila heliaca), atmacagiller (Accipitridae) familyasının Aquila cinsine ait büyük bir kartal türüdür. Boyu yaklaşık 70–84 cm, kanat açıklığı 175–215 cm civarındadır. Erişkinler koyu kahverengi gövdeli olup ense ve başın arka kısmı altın sarısı, omuzlarında ise belirgin beyaz lekeler bulunur. Kuyruk açık gri, koyu bantlıdır. Gençler ise açık kum rengi, çizgili görünümleriyle erişkinlerden çok farklıdır.

Açık bozkırlar, tarım arazileri, seyrek ağaçlı ovalar ve orman kenarları gibi açık ve yarı açık alanlarda yaşar. Başlıca besinini gelengiler (yer sincapları), hamsterler, tavşanlar ve orta boylu kuşlar oluşturur; zaman zaman leşle de beslenir. Avını genellikle süzülerek ya da yüksek bir tünekten gözetleyerek yakalar.

Yuvasını çoğunlukla açık arazideki tek ağaçlara ya da orman kenarlarındaki yüksek ağaçlara yapar ve aynı yuvayı yıllarca kullanabilir. Dişi genellikle iki ya da üç yumurta bırakır; kuluçka yaklaşık bir buçuk ay sürer.

Doğu Avrupa'dan Orta Asya ve Sibirya'ya kadar uzanan bozkır kuşağında ürer; kuzeydeki kuşlar kışı Orta Doğu, Kuzeydoğu Afrika ve Güney Asya'da geçirir. Türkiye'de üreyen nadir ve göç döneminde gözlenen bir yırtıcıdır.

Yaşam alanı kaybı, elektrik hatlarına çarpma ve çarpılma, zehirlenme ve yasa dışı avlanma nedeniyle IUCN Kırmızı Listesi'nde Hassas (VU) kategorisinde yer alır. Avrupa'nın bazı bölgelerinde yürütülen koruma çalışmaları, yuva yerlerinin korunması ve elektrik hatlarının güvenli hâle getirilmesi sayesinde nüfusun yer yer arttığı bilinmektedir. Türkiye'de de yasalarla koruma altındadır ve avlanması yasaktır; yuvalarının rahatsız edilmemesi büyük önem taşır.