Xerula radicata

Xerula radicata, günümüzde Hymenopellis radicata adıyla bilinen, Agaricales takımının Physalacriaceae familyasına bağlı yaygın bir şapkalı mantar türüdür. Toprağın derinlerine uzanan uzun, kök benzeri sapı nedeniyle Avrupa'nın en kolay tanınan orman mantarlarından biridir; tür adı da Latincede köklü anlamına gelir.

Şapkası genellikle 3–10 cm çapında, açık kahverengiden zeytuni kahverengiye kadar değişen renklerde, ortası hafifçe kabarık ve nemliyken yapışkandır. Şapka yüzeyinde merkezden kenara doğru uzanan belirgin ışınsal kırışıklıklar bulunur. Lameller seyrek, geniş ve beyazdır; spor izi beyazdır. Sap ince, uzun ve serttir, yukarıda beyazımsı, aşağıda kahverengimsidir ve toprağın altında bazen sapın görünen kısmı kadar uzun bir kök benzeri uzantıyla devam eder.

Tür saprotroftur; toprağa gömülü çürüyen odun, kök ve kütüklerden beslenir. Bu nedenle toprakta bitiyormuş gibi görünse de genellikle yakındaki ağaçların ölü köklerine bağlıdır. Meyve cisimleri yaz başından sonbahara kadar, başta kayın ve meşe olmak üzere yaprak döken ağaçların bulunduğu ormanlarda, tek tek ya da dağınık olarak görülür. Ölü odunu ayrıştırarak orman toprağının besin döngüsüne katkıda bulunur.

Avrupa'da geniş bir yayılışa sahiptir ve Kuzey Afrika ile Asya'nın bazı kesimlerinden de bildirilmiştir. Şapkası yenebilir olarak anılsa da eti ince ve sapı lifli olduğundan mutfakta pek değer görmez. Benzer görünüşlü başka türlerle karışabileceğinden, yabani mantarlar ancak kesin tanımlandıktan sonra tüketilmelidir.