Amanita phalloides

Amanita phalloides, yaygın olarak “ölüm mantarı” adıyla bilinen, dünyanın en ölümcül zehirli mantar türlerinden biridir. Avrupa kökenlidir ancak insan faaliyetleriyle Kuzey Amerika, Güney Amerika, Avustralya ve Asya’nın birçok bölgesine yayılmıştır. Çoğunlukla meşe, kestane, çam, kayın gibi ağaçlarla mikorizal ilişki kurar. Görünüş olarak yenilebilir bazı türlere benzediği için zehirlenmelerin büyük kısmı yanlış tanımlama nedeniyle gerçekleşir.

Tam Taksonomi

Aleml: Eukaryota

Âlem: Fungi

Alt Âlem: Dikarya

Şube: Basidiomycota

Alt Şube: Agaricomycotina

Sınıf: Agaricomycetes

Alt Sınıf: Agaricomycetidae

Takım: Agaricales

Familya: Amanitaceae

Cins: Amanita

Tür: Amanita phalloides

Zehir Durumu

Amanita phalloides son derece ölümcül bir türdür. İçerdiği başlıca toksinler:

• Amatoksinler

• Fallotoksinler

• Virotoksinler

Amatoksinler RNA polimeraz II enzimini durdurarak karaciğer hücrelerini hızla tahrip eder. Toksinler pişirme, kurutma, dondurma gibi işlemlere dayanıklıdır; hiçbir şekilde etkisiz hale gelmez.

Zehirlenme genellikle 6–12 saat gecikmeli başlar; bu gecikme yanlış “iyileşme” yanılgısına sebep olur ve ölüm oranını artırır. Tıbbi müdahale alınmazsa ölüm oranı %50–90’dır.

Tarihi veya Efsanevi Bilgi

Amanita phalloides tarihte en çok ölümle ilişkilendirilen mantardır. Eski Avrupa’da “Yeşil Kaplı Ölüm” olarak anılmıştır. Tarihte bazı ünlü zehirlenme vakalarının bu türden kaynaklandığı düşünülür.

Roma İmparatoru Claudius’un ölüm sebebinin de Amanita phalloides olabileceğine dair güçlü tarihsel yorumlar vardır. Halk hikâyelerinde ise “dokunmadan öldüren mantar”, “ormanların laneti” gibi isimlerle anılmıştır.

Nesiller / Evrimsel Bilgi

Amanita phalloides, Amanitaceae familyasının içinde oldukça gelişmiş toksin üretim mekanizmalarına sahip bir türdür. Genetik çalışmalar amatoksin üretim genlerinin eski bir atadan geldiğini ve türleşme süreçlerinde korunarak optimize edildiğini göstermektedir. Tür, mikorizal yaşam biçimi sayesinde farklı kıtalara hızla uyum sağlayabilmiş ve istilacı bir yapıya kavuşmuştur. Özellikle meşe ve çam türleriyle güçlü simbiyoz kurabildiği için ekolojik yayılımı çok başarılıdır.

Morfolojik Bilgi (Ek)

Şapka: Zeytin yeşili – sarımsı yeşil tonlarda, parlak, bazen kahverengi lekeli

Lamel: Beyaz

Sap: Beyaz, halka (annulus) mevcut

Volva (kök yumrusu): Büyük, beyaz, poşet şeklinde — tanımlamada kritik

Koku: Olgun örneklerde tatlımsı, balımsı, hoş olmayan bir koku

Türkçe Adı

Ölüm Mantarı

Amanita phalloides

Kaynaklar

Benjamin, D.R. – Mushrooms: Poisons and Panaceas

Kirk et al. – Dictionary of the Fungi