Tulostoma fimbriatum

Tulostoma fimbriatum, Agaricales takımının Agaricaceae familyasında yer alan saplı puf mantarlarından biridir. Tür adı Latincede “saçaklı” anlamına gelir ve spor kesesinin tepesindeki açıklığın düzensiz, saçaklı ve lifli kenarına gönderme yapar.

Meyve cismi yuvarlakça, açık kahverengi ya da grimsi bir spor kesesi ile bunu taşıyan, kahverengi, lifli ya da hafif pullu bir saptan oluşur. Kesenin tepesindeki açıklığın borumsu ve düzgün değil, yırtık ve saçaklı olması, türü Tulostoma brumale gibi akrabalarından ayırmada kullanılan başlıca özelliktir. Kesin tanı için spor süslemesi gibi mikroskobik özelliklere de bakılır.

Tulostoma cinsinin üyeleri gasteroid mantarlardır; yani sporlarını şapka altındaki lamellerde değil, kapalı bir kesenin içinde üretirler. Olgunlaşan sporlar toz hâlindedir ve yağmur damlası, rüzgâr ya da dokunma ile kesenin tepesindeki açıklıktan duman gibi dışarı püskürtülür. Bu nedenle sıradan puf mantarlarına benzerler; ancak keseyi taşıyan belirgin, sert sapları ile kolayca ayrılırlar.

Saprotrofik yaşayan bu mantarlar kumlu, kireçli ve kurak toprakları sever. Kıyı kumulları, seyrek bitkili kuru çayırlar, bozkırlar, eski duvar dipleri ve yosunlu açık alanlar tipik yaşam alanlarıdır. Meyve cisimleri uzun süre dayanıklı kalır ve kuruyunca bile sporlarını yaymayı sürdürür. Cinsin dünya genelinde yüzden fazla türü bilinir ve özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde zengin bir çeşitlilik gösterir; türlerin ayrımı çoğu zaman mikroskobik incelemeyi gerektirir.

Saplı puf mantarları sert dokulu ve çok küçük oldukları için yenmezler. Kumul ve kuru çayır gibi hassas yaşam alanlarına bağlı olduklarından, bu alanların bozulması ve yapılaşma ile tehdit altında olabilirler; bazı Avrupa ülkelerinde cinsin üyeleri nadir türler arasında sayılır.