Trachystemon orientalis

Trachystemon orientalis, hodangiller (Boraginaceae) ailesine ait, Türkiye'de özellikle Karadeniz Bölgesi'nde kaldırık adıyla tanınan çok yıllık otsu bir bitkidir. Trachystemon cinsi yalnızca birkaç türden oluşur ve bu tür cinsin en bilinen üyesidir.

Kalın, sürünücü bir toprak altı gövdesinden (rizom) gelişen bitki, iri, uzun saplı, yürek biçimli ve sert tüylü yapraklar oluşturur. Yapraklar çiçeklenmeden sonra büyüyerek oldukça geniş boyutlara ulaşabilir. Çiçekler ilkbaharın başında, çoğu zaman yapraklar tam gelişmeden önce açar; mavi ile mor arası renkteki taç yaprakları geriye doğru kıvrılır ve ortadan öne doğru uzanan belirgin erkek organlar çiçeğe kendine özgü bir görünüm verir. Bütün bitki kaba tüylerle kaplıdır.

Kaldırık nemli ve gölgeli yerleri sever; orman içleri ve kenarları, dere boyları ve nemli yamaçlar tipik yaşam alanlarıdır. Erken çiçeklenmesi sayesinde ilkbaharda arılar ve diğer tozlayıcılar için önemli bir besin kaynağı oluşturur. Rizomlarıyla yayılarak geniş topluluklar meydana getirebilir.

Yayılışı Kafkasya, Kuzey Anadolu ve Balkanların doğusunu kapsar; Türkiye'de Karadeniz kıyı kuşağında yaygındır. Bölgede genç sürgünleri ve çiçek sapları ilkbaharda toplanarak haşlanır, kavurma ve yemeklerde sebze olarak tüketilir. Bazı bahçelerde gölge alanlar için örtü bitkisi olarak da yetiştirilir. Hodangiller ailesinin bazı üyelerinde karaciğere zararlı alkaloitler bulunduğu bilindiğinden, yabani bitkilerin aşırı ve sürekli tüketiminden kaçınılması önerilir.