Teucrium polium

Teucrium polium, ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasının Teucrium cinsine ait, tabanı odunsulaşan çok yıllık küçük bir çalımsı bitkidir. Türkiye'de acı yavşan, tüylü kısa mahmut ve meryemcik gibi yöresel adlarla bilinir. Akdeniz havzası, Güneybatı Asya ve Kuzey Afrika'da geniş bir yayılışa sahiptir ve Anadolu'da oldukça yaygındır.

Bitki genellikle 10–40 santimetre boyundadır ve yoğun, beyazımsı ya da gümüşi tüyleri sayesinde uzaktan gri bir görünüm verir. Dört köşeli gövdeler çok dallıdır. Yapraklar küçük, dar, kenarları kıvrık ve dişlidir; ezildiklerinde keskin, hoş bir koku yayarlar. Küçük çiçekler dal uçlarında yoğun, yuvarlak başçıklar hâlinde toplanır; renkleri genellikle beyaz ya da krem olup bazı formlarda pembemsi veya sarımsı olabilir. Cinse özgü olarak çiçeklerde yalnızca belirgin bir alt dudak bulunur.

Tür kurak, güneşli ve taşlık yamaçlarda, bozkırlarda, kumullarda, yol kenarlarında ve bozulmuş alanlarda yetişir. Kuraklığa ve yoksul topraklara oldukça dayanıklıdır. Çiçeklenme yaz aylarında gerçekleşir ve çiçekler arılar ile diğer tozlaşıcı böcekler için önemli bir besin kaynağıdır. Çok değişken bir tür olduğundan çok sayıda alt tür ve form tanımlanmıştır ve sınıflandırması karmaşıktır.

Acı tadı nedeniyle halk arasında mide rahatsızlıkları, şeker hastalığı ve yara tedavisi gibi amaçlarla çay hâlinde kullanılır. Ancak Teucrium polium ve akraba türlerin karaciğere zarar verebilen bileşikler içerdiği, uzun süreli ya da yüksek miktarda kullanımında karaciğer hasarı vakalarının bildirildiği bilinmektedir. Bu nedenle bitkinin hekim denetimi olmadan ilaç olarak kullanılması risklidir.