Tabanus grandis (Szilady, 1923)

Tabanus grandis, sinekler takımının (Diptera) atsinekleri ailesine (Tabanidae) ait bir türdür. Szilády tarafından 1923 yılında tanımlanmıştır; tür adı "büyük" anlamına gelir. Tabanus, dünya genelinde yüzlerce türü bulunan, atsineklerinin en büyük cinslerinden biridir. Bu cinsin üyeleri halk arasında atsineği ya da büvelek olarak bilinir.

Tabanus cinsinin üyeleri iri ve sağlam yapılı sineklerdir. Baş geniştir ve büyük bileşik gözler başın büyük bölümünü kaplar; erkeklerde gözler üstte birbirine değerken dişilerde aralarında bir alın şeridi bulunur. Canlı bireylerde gözler çoğu zaman yeşilimsi ya da mor yansımalıdır. Antenler kısadır ve son bölümleri halkalıdır. Gövde genellikle gri, kahverengi ya da siyahımsıdır; karın üzerinde türden türe değişen açık renkli üçgen, şerit veya lekeler bulunur. Kanatlar genellikle saydamdır. Türler arasındaki farklar ince olduğundan kesin tanı çoğu zaman alın çıkıntıları, anten biçimi ve karın deseni gibi ayrıntılara bakılarak yapılır.

Yalnızca dişiler kan emer; yumurta gelişimi için gereken proteini büyükbaş hayvanlar, atlar ve diğer memelilerden aldıkları kanla sağlarlar. Ağız parçaları deriyi kesen bıçak benzeri yapılardan oluştuğu için ısırıkları acı vericidir. Erkekler ise çiçek nektarı ve bitki özsuları ile beslenir. Erişkinler en çok sıcak, güneşli yaz günlerinde etkindir. Dişiler yumurtalarını su kenarındaki bitkilerin üzerine kümeler hâlinde bırakır. Larvalar nemli toprakta, çamurda ya da su kenarlarında yaşar; çoğu yırtıcıdır ve küçük omurgasızlarla beslenir. Larva dönemi genellikle bir yıl ya da daha uzun sürer.

Atsinekleri, kan emerken hayvanları rahatsız ederek otlatmayı ve verimi olumsuz etkileyebilir; ayrıca bazı hastalık etkenlerini mekanik yolla bir hayvandan diğerine taşıyabildikleri bilinir. İnsanları da ısırabilirler, ancak ciddi bir tehlike oluşturmazlar. Öte yandan larvaları yırtıcı olarak, erişkin erkekleri ise çiçek ziyaretçisi olarak doğal ekosistemlerde rol oynar ve kuşlar ile diğer böcekçil hayvanlar için besin kaynağı oluşturur.

Adından da anlaşılacağı gibi iri yapılı bir türdür; yayılışı Palearktik bölgenin güney ve doğu kesimlerindedir. Yaşam döngüsü ve beslenme alışkanlıkları bakımından cinsin diğer üyelerine benzer; erişkinler yaz aylarında, su kaynaklarına ve otlayan hayvanlara yakın açık alanlarda uçar.