Symphytum tuberosum

Symphytum tuberosum, hodangiller (Boraginaceae) familyasının Symphytum (kafesotu) cinsine ait çok yıllık otsu bir bitkidir. Avrupa’nın orta ve güney kesimlerinden Balkanlar’a ve Anadolu’ya kadar yayılış gösterir. Tür adı, toprak altındaki yumrulu, kalınlaşmış köksaplarına işaret eder.

Bitki 15–50 cm boyunda, genellikle dallanmayan ya da az dallanan, sert tüylü gövdeler oluşturur. Symphytum officinale’ye göre daha küçük ve narindir. Yaprakları oval ya da eliptik, kaba tüylüdür; alt yapraklar saplı, orta gövde yaprakları ise daha büyüktür. Çiçekleri borumsu, sarkık ve açık sarı ya da krem rengindedir; kıvrık salkımlarda toplanır. Çiçeklenme ilkbaharda, genellikle ağaçlar tam yapraklanmadan önce gerçekleşir.

Tür; yaprak döken ormanlar, orman kenarları, çalılıklar ve gölgeli, nemli, humusça zengin topraklarda yetişir. Yumrulu köksapları sayesinde toprak altında yayılarak küçük topluluklar oluşturabilir. Erken çiçeklenmesi nedeniyle ilkbaharda etkin olan yaban arıları için önemli bir nektar kaynağıdır.

Cinsin diğer üyeleri gibi bu tür de allantoin ve pirolizidin alkaloitleri içerir. Kafesotu türleri halk hekimliğinde haricen yara ve ezik tedavisinde kullanılmıştır; ancak karaciğere zararlı alkaloitleri nedeniyle ağızdan alınması sakıncalıdır. Gölgeye dayanıklılığı sayesinde bahçelerde örtü bitkisi olarak da yetiştirilir.

Bu bitkinin ait olduğu hodangiller, otsu bitkilerden çalı ve ağaçlara kadar geniş bir biçim çeşitliliği gösteren, dünya genelinde yaklaşık 2000 türü bulunan bir familyadır. Üyelerinin çoğu kurak ve güneşli ortamlara uyum sağlamıştır; sert tüyler hem su kaybını azaltır hem de bitkiyi otlayan hayvanlara karşı korur. Familyada çiçekler çoğunlukla beş parçalıdır ve taç borusunun ağzında nektarı koruyan küçük pullar bulunur. Bu özellikler, türün yakın akrabalarıyla birlikte tanınmasını kolaylaştırır.