Stachs byzantina

Stachys byzantina, ballıbabagiller (Lamiaceae, eski adıyla Labiatae) familyasından, çok yıllık otsu bir bitkidir. Halk arasında kuzukulağı ya da kuzu kulağı adıyla bilinir; bu ad, kalın, yumuşak, gümüşi beyaz keçemsi tüylerle kaplı yapraklarının kuzu kulağına benzemesinden gelir.

Taban yaprakları rozet oluşturur; çiçekli gövdeler dik, yoğun tüylüdür. Küçük, pembe ya da mor çiçekler tüylü kaliksler arasında gizlenmiş hâlde, gövde boyunca halkalar oluşturur ve yaz aylarında açar. Doğal olarak Kafkasya, Kuzey İran ve Türkiye’de yayılış gösterir; taşlı yamaçlarda ve kuru çayırlarda yetişir. Gümüşi yaprakları nedeniyle dünya genelinde süs bitkisi ve zemin örtücü olarak yaygın biçimde yetiştirilir, kuraklığa dayanıklıdır.

Stachys cinsinin üyeleri genellikle dört köşeli gövdeli, karşılıklı yapraklı, çoğunlukla tüylü otsu bitkiler veya yarı çalılardır. Çiçekler gövde boyunca sıralanan halkalar (vertisillastrlar) hâlinde dizilir; taç iki dudaklıdır, üst dudak kask biçiminde, alt dudak üç lopludur. Taç rengi türe göre beyaz, sarımsı, pembe, mor ya da kırmızımsı olabilir. Meyve, ballıbabagillere özgü dört küçük fındıksı parçaya ayrılır.

Cinsin çiçekleri başta arılar olmak üzere çeşitli böceklerce tozlaşır ve bal bitkisi olarak da değerlidir. Pek çok tür, Türkiye’de halk arasında dağ çayı veya bitki çayı olarak kullanılan ve uçucu yağlar, flavonoitler ve iridoitler içeren bitkiler arasında yer alır. Dünyada birkaç yüz türü bulunan cins, en büyük çeşitliliğine Akdeniz havzası ile Batı ve Orta Asya’da ulaşır; Türkiye, çok sayıda endemik takson barındırmasıyla cinsin önemli merkezlerinden biridir.

Ballıbabagiller familyasının diğer üyeleri gibi Stachys türleri de yapraklarında ve gövdelerinde bulunan salgı tüyleri sayesinde kendine özgü kokular taşır. Bu kokular ve tüylülük, bitkiyi otçul hayvanlara ve kuraklığa karşı korumaya yardımcı olur.