Stachs arvensis

Stachys arvensis, ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasının Stachys cinsine ait, tek yıllık küçük bir otsu bitkidir. Tarla kenarlarında ve ekili alanlarda yetişen bir yabani ot olarak tanınır. Gövdesi ince, dört köşeli ve tüylüdür; genellikle 10 ile 30 santimetre arasında boylanır, çoğu zaman tabandan dallanarak yere yatık ya da yükselici bir görünüm kazanır.

Yaprakları karşılıklı dizilişli, yumurtamsı ya da yürek biçimli, kenarları küt dişli ve yumuşak tüylüdür. Küçük çiçekleri, yaprak koltuklarında birkaç çiçekli halkalar hâlinde bulunur. Taç soluk pembe ya da açık mor renkli, iki dudaklıdır ve kaliks ile neredeyse aynı uzunluktadır; bu nedenle çiçekler pek göze çarpmaz. Meyve, ballıbabagillere özgü dört küçük fındıkçıktan oluşur.

Bitki özellikle kireçsiz, kumlu ya da hafif asidik topraklarda, nadas alanlarında, tarla ve bağ kenarlarında, bozulmuş açık alanlarda yetişir. Çiçeklenme dönemi uzundur; ılıman iklimlerde ilkbahardan sonbahara kadar çiçek açabilir. Tohumla çoğalır ve toprakta uzun süre canlı kalabilen tohum bankası oluşturur.

Doğal yayılışı Batı ve Güney Avrupa, Kuzey Afrika, Makaronezya ve Batı Asya'yı kapsar; başka kıtalara insan eliyle taşınmıştır. Modern tarım yöntemleri ve herbisit kullanımı nedeniyle Avrupa'nın bazı bölgelerinde eskisine göre daha seyrek görülen bir tarla bitkisi hâline gelmiştir. Stachys cinsi dünya genelinde yaklaşık üç yüz tür içerir ve Türkiye bu cins bakımından oldukça zengin olup çok sayıda endemik türe ev sahipliği yapar.

Ballıbabagiller familyası, nane, kekik, adaçayı ve lavanta gibi tanınmış bitkileri de içerir. Bu familyanın üyeleri dört köşeli gövdeleri, karşılıklı yaprakları ve iki dudaklı çiçekleriyle kolayca tanınır. Stachys cinsinin birçok türü tozlaştırıcı böcekler için önemli bir nektar kaynağıdır ve bazıları bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilir.