Stachs annua subsp. annua var. annua

Stachys annua subsp. annua var. annua, ballıbabagiller (Lamiaceae, eski adıyla Labiatae) familyasından, tek yıllık bir otsu bitki olan Stachys annua türünün tip alt türü ve tip varyetesidir. Gövdesi dik, dallanmış, genellikle seyrek tüylüdür; yaprakları karşılıklı, uzunca ve kenarları dişlidir.

Soluk sarı ya da beyazımsı, iki dudaklı çiçekleri gövdenin üst kısımlarında halkalar hâlinde dizilir ve yaz ile sonbahar başında açar. Tarlalarda, özellikle hasat sonrası anızlarda, nadas alanlarında, bağlarda ve yol kenarlarında yetişen bir tarla bitkisidir. Avrupa’dan Batı Asya’ya kadar yayılış gösterir, Türkiye’de de bulunur. Bazı Avrupa ülkelerinde geleneksel tarım alanlarının azalması nedeniyle seyrekleşmiştir.

Stachys cinsinin üyeleri genellikle dört köşeli gövdeli, karşılıklı yapraklı, çoğunlukla tüylü otsu bitkiler veya yarı çalılardır. Çiçekler gövde boyunca sıralanan halkalar (vertisillastrlar) hâlinde dizilir; taç iki dudaklıdır, üst dudak kask biçiminde, alt dudak üç lopludur. Taç rengi türe göre beyaz, sarımsı, pembe, mor ya da kırmızımsı olabilir. Meyve, ballıbabagillere özgü dört küçük fındıksı parçaya ayrılır.

Cinsin çiçekleri başta arılar olmak üzere çeşitli böceklerce tozlaşır ve bal bitkisi olarak da değerlidir. Pek çok tür, Türkiye’de halk arasında dağ çayı veya bitki çayı olarak kullanılan ve uçucu yağlar, flavonoitler ve iridoitler içeren bitkiler arasında yer alır. Dünyada birkaç yüz türü bulunan cins, en büyük çeşitliliğine Akdeniz havzası ile Batı ve Orta Asya’da ulaşır; Türkiye, çok sayıda endemik takson barındırmasıyla cinsin önemli merkezlerinden biridir.

Ballıbabagiller familyasının diğer üyeleri gibi Stachys türleri de yapraklarında ve gövdelerinde bulunan salgı tüyleri sayesinde kendine özgü kokular taşır. Bu kokular ve tüylülük, bitkiyi otçul hayvanlara ve kuraklığa karşı korumaya yardımcı olur.