Sphaerobolus stellatus

Sphaerobolus stellatus, Geastrales takımının Geastraceae familyasına ait, çok küçük boyutuna rağmen doğadaki en etkileyici spor yayma mekanizmalarından birine sahip bir mantar türüdür. İngilizcede topçu mantarı olarak anılır; çünkü spor kesesini bir mermi gibi fırlatabilir.

Meyve gövdesi yalnızca 1–3 milimetre çapında, yuvarlak, beyazımsı ile turuncumsu sarı renkli bir küredir. Olgunlaştığında dış katmanı yıldız biçiminde birkaç dişe ayrılarak açılır ve içinde peridiol adı verilen, sporlarla dolu, koyu renkli küçük bir top görülür. Peridiolün altındaki iç zar, su emerek gerilir ve aniden ters dönerek topu bulunduğu yerden birkaç metre uzağa fırlatır. Bu hareket genellikle ışığa doğru yönelir.

Tür çürükçül bir mantardır; çürümekte olan odun, dal parçaları, yaprak döküntüsü, otobur hayvan dışkısı ve bahçelerde kullanılan odun yongası malçı üzerinde yaşar. Fırlatılan yapışkan peridioller bitkilere yapışır; otçul hayvanlar tarafından yutulduklarında sindirim kanalından geçerek dışkıyla yeni ortamlara taşınabilirler. Nemli ve ılık dönemlerde, özellikle yaz sonu ve sonbaharda daha sık görülür.

Dünyanın pek çok bölgesinde, özellikle ılıman kuşakta yaygındır. İnsan açısından zararsızdır ve yenebilir bir mantar değildir; ancak malç kullanılan alanlarda evlerin dış cephelerine, arabalara ve pencerelere yapışan küçük siyah lekelerin kaynağı olabilir. Bu lekelerin temizlenmesi zordur ve zaman zaman böcek dışkısı ya da kirle karıştırılır. Küçük boyutuna karşın, fırlatma mekanizması mantarların spor yayma stratejilerinin çeşitliliğini gösteren ilginç bir örnek olarak sıkça incelenir.

Geastraceae familyası, dış katmanı yıldız gibi açılan toprak yıldızlarını da içeren bir gruptur. Sphaerobolus bu familyanın en küçük üyelerindendir ve sporlarını rüzgâr yerine aktif fırlatma ile yayması bakımından akrabalarından belirgin biçimde ayrılır.