Setulipes androsaceus

Setulipes androsaceus, Omphalotaceae familyasına ait, çok küçük ve ince saplı bir şapkalı mantar türüdür. Eski adıyla Marasmius androsaceus olarak bilinir; güncel sınıflandırmalarda Gymnopus cinsine aktarılmıştır. At kılı mantarı olarak da anılan bu tür, iğne yapraklı orman zeminlerinin en tipik küçük mantarlarından biridir.

Şapkası yalnızca birkaç milimetre ile bir santimetre arasında, zar gibi ince, kahverengimsi ya da pembemsi kahverengi renkte ve ışınsal çizgilidir. Lamelleri seyrek ve açık renklidir. En dikkat çekici özelliği, at kılını andıran, kıl kadar ince, parlak siyah ve sert sapıdır. Bu tür ayrıca orman zemininde yaprak ve iğneleri birbirine bağlayan, siyah, kıl benzeri rizomorflar oluşturur; bu yapılar mantar görülmediği dönemlerde bile varlığını belli eder.

Setulipes androsaceus saprotrofik bir mantardır; düşmüş çam ve ladin iğnelerini, funda gibi bitkilerin ölü dallarını ve yapraklarını ayrıştırır. Yazdan sonbahara kadar, özellikle yağışlardan sonra, kalabalık gruplar halinde ortaya çıkar. Kuru havalarda büzüşüp yağmurla yeniden canlanabilmesi, cinsin üyelerinde sık görülen bir özelliktir. Orman zeminindeki yaprak döküntüsünün parçalanmasında önemli rol oynar.

Omphalotaceae familyasındaki bu küçük mantarlar, eskiden Marasmius cinsi içinde ele alınıyordu. Moleküler çalışmalar, görünüşte birbirine benzeyen bu türlerin farklı soy hatlarına ait olduğunu göstermiş ve birçoğu Gymnopus, Collybiopsis gibi cinslere aktarılmıştır. Sert ve dayanıklı sapları, kuruduktan sonra bile uzun süre bozulmadan kalabilir.

Tür, Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’nın ılıman ve kuzey ormanlarında geniş yayılışlıdır. Çok küçük olduğu için mutfak açısından önemi yoktur; zehirli olduğuna dair bilinen bir kayıt da bulunmaz.