Russula zonatula

Russula zonatula, Russulaceae familyasına ait, Avrupa'dan tanımlanmış ve az bilinen bir kırılgan mantar türüdür. Özellikle Akdeniz iklim kuşağının yaprak döken ve her dem yeşil meşe ormanlarıyla ilişkilendirilir.

Tür adı, şapka yüzeyinde zaman zaman görülen ince halkalı renk kuşaklarına gönderme yapar. Şapkası küçük ile orta boydadır; rengi okra, krem, sarımsı ve pembemsi tonlar arasında değişebilir. Lameller beyazımsı ile açık krem arasında, sap beyazdır. Cinsin diğer üyeleri gibi meyve gövdesi kırılgandır ve keskin sınırlı türlerden ayırt edilmesi için mikroskobik incelemeye ihtiyaç duyulur. Sonbahar ve kış başında, Akdeniz ikliminin ılık ve nemli dönemlerinde meşe ağaçlarının altında görülür.

Russula cinsinin üyeleri, Türkçede genellikle kırmızıbaş ya da kırılgan mantarlar olarak anılır. Bu mantarların en belirgin özelliği, etlerinin lifli değil, küresel hücre kümelerinden (sferositler) oluşması nedeniyle tebeşir gibi kolayca kırılmasıdır. Sap kırıldığında lifli bir yüzey değil, düzgün ve granüllü bir kırık yüzey görülür. Yakın akrabası Lactarius türlerinden farklı olarak kesildiklerinde süt salgılamazlar.

Cinsin tüm türleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar; ağaç köklerini sararak ağaca su ve mineral sağlar, karşılığında şeker alır. Bu nedenle orman ekosistemlerinin sağlığında önemli rol oynarlar ve meyve gövdeleri yalnızca ortak oldukları ağaçların yakınında çıkar. Dünyada yüzlerce tür içeren bu cinste türlerin ayırt edilmesi zordur; şapka rengi tek başına yeterli değildir. Tat (yumuşak ya da acı), koku, spor tozunun rengi, kimyasal tepkimeler ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilir. Halk arasında yumuşak tatlı türlerin genellikle yenebildiği, acı tatlı türlerin ise mide-bağırsak rahatsızlığına yol açtığı bilinir; ancak kesin tür tayini olmadan hiçbir yabani mantar tüketilmemelidir.