Russula xerampelina

Russula xerampelina, Russulaceae familyasına ait ve İngilizcede "yengeç kırılgan mantarı" olarak bilinen yenebilir bir türdür. Yaşlandıkça ve kurudukça belirginleşen balık ya da yengeç kokusuyla tanınır. Avrupa ve Kuzey Amerika'nın ılıman ve kuzey ormanlarında yaygındır.

Şapkası orta ile büyük boydadır; rengi mor, şarap kırmızısı, kahverengi, zeytin yeşili ya da bunların karışımı olabilir ve oldukça değişkendir. Lameller krem ile soluk okra arasında, spor tozu okra rengindedir. Sap beyaz ya da pembemsidir; ellendiğinde veya yaşlandıkça kahverengileşir. En güvenilir tanı ipucu, sapın demir sülfat ile koyu yeşil renk vermesidir. Eti yumuşak tatlıdır. Yaz ve sonbaharda çam, ladin ve kayın gibi ağaçların altında görülür. Pişirildiğinde balık kokusu kaybolur ve iyi bir yemeklik mantar olarak bilinir. Geniş anlamda bu ad altında birbirine benzeyen birkaç türden oluşan bir grup da kastedilir.

Russula cinsinin üyeleri, Türkçede genellikle kırmızıbaş ya da kırılgan mantarlar olarak anılır. Bu mantarların en belirgin özelliği, etlerinin lifli değil, küresel hücre kümelerinden (sferositler) oluşması nedeniyle tebeşir gibi kolayca kırılmasıdır. Sap kırıldığında lifli bir yüzey değil, düzgün ve granüllü bir kırık yüzey görülür. Yakın akrabası Lactarius türlerinden farklı olarak kesildiklerinde süt salgılamazlar.

Cinsin tüm türleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar; ağaç köklerini sararak ağaca su ve mineral sağlar, karşılığında şeker alır. Bu nedenle orman ekosistemlerinin sağlığında önemli rol oynarlar ve meyve gövdeleri yalnızca ortak oldukları ağaçların yakınında çıkar. Dünyada yüzlerce tür içeren bu cinste türlerin ayırt edilmesi zordur; şapka rengi tek başına yeterli değildir. Tat (yumuşak ya da acı), koku, spor tozunun rengi, kimyasal tepkimeler ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilir. Halk arasında yumuşak tatlı türlerin genellikle yenebildiği, acı tatlı türlerin ise mide-bağırsak rahatsızlığına yol açtığı bilinir; ancak kesin tür tayini olmadan hiçbir yabani mantar tüketilmemelidir.