Russula violeipes

Russula violeipes, Russulaceae familyasına ait, mor tonlu sapıyla tanınan bir kırılgan mantar türüdür. Tür adı Latince "mor ayaklı" anlamına gelir. Avrupa'nın ılıman ormanlarında görülür.

Şapkası orta boydadır; yüzeyi kuru, ince ve kadifemsi olup rengi limon sarısı, yeşilimsi sarı ile mor ve şarap rengi arasında değişebilir; bazı örnekler tamamen sarı, bazıları ise mor tonludur. Sap sağlamdır ve genellikle mor ya da pembemsi mor bir renk tonu taşır; bu özellik türün en belirgin ipucudur. Lameller krem renginde olup etin tadı yumuşaktır; bazı örneklerde hafif ringa balığı kokusu bildirilir. Yaz ve sonbaharda yaprak döken ağaçların, özellikle meşe ve kayının altında görülür. Yumuşak tatlı olduğu için yenebilir kabul edilir.

Russula cinsinin üyeleri, Türkçede genellikle kırmızıbaş ya da kırılgan mantarlar olarak anılır. Bu mantarların en belirgin özelliği, etlerinin lifli değil, küresel hücre kümelerinden (sferositler) oluşması nedeniyle tebeşir gibi kolayca kırılmasıdır. Sap kırıldığında lifli bir yüzey değil, düzgün ve granüllü bir kırık yüzey görülür. Yakın akrabası Lactarius türlerinden farklı olarak kesildiklerinde süt salgılamazlar.

Cinsin tüm türleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar; ağaç köklerini sararak ağaca su ve mineral sağlar, karşılığında şeker alır. Bu nedenle orman ekosistemlerinin sağlığında önemli rol oynarlar ve meyve gövdeleri yalnızca ortak oldukları ağaçların yakınında çıkar. Dünyada yüzlerce tür içeren bu cinste türlerin ayırt edilmesi zordur; şapka rengi tek başına yeterli değildir. Tat (yumuşak ya da acı), koku, spor tozunun rengi, kimyasal tepkimeler ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilir. Halk arasında yumuşak tatlı türlerin genellikle yenebildiği, acı tatlı türlerin ise mide-bağırsak rahatsızlığına yol açtığı bilinir; ancak kesin tür tayini olmadan hiçbir yabani mantar tüketilmemelidir.