Russula vinosa

Russula vinosa, Russulaceae familyasına ait, şarap kırmızısı şapkalı ve eti grileşen bir kırılgan mantar türüdür. Avrupa'nın kuzey ve dağlık bölgelerinde, özellikle ladin ormanlarında görülür.

Şapkası orta ile büyük boydadır; şarap kırmızısı, mor kırmızı ya da kahverengimsi kırmızı tonlarında olup ortası daha koyudur. Lameller krem ile soluk okra arasındadır. Sap beyazdır, ancak yaşlandıkça ya da ellendiğinde grileşir ve sonunda siyahımsı lekeler oluşturur; bu grileşme, türü benzer kırmızı türlerden ayırmada önemli bir ipucudur. Eti yumuşak tatlıdır ve spor tozu soluk okra rengindedir. Yaz sonu ve sonbaharda ladin ve diğer iğne yapraklı ağaçların altında, nemli ve yosunlu topraklarda yetişir. Yumuşak tatlı olduğundan yenebilir kabul edilir.

Russula cinsinin üyeleri, Türkçede genellikle kırmızıbaş ya da kırılgan mantarlar olarak anılır. Bu mantarların en belirgin özelliği, etlerinin lifli değil, küresel hücre kümelerinden (sferositler) oluşması nedeniyle tebeşir gibi kolayca kırılmasıdır. Sap kırıldığında lifli bir yüzey değil, düzgün ve granüllü bir kırık yüzey görülür. Yakın akrabası Lactarius türlerinden farklı olarak kesildiklerinde süt salgılamazlar.

Cinsin tüm türleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar; ağaç köklerini sararak ağaca su ve mineral sağlar, karşılığında şeker alır. Bu nedenle orman ekosistemlerinin sağlığında önemli rol oynarlar ve meyve gövdeleri yalnızca ortak oldukları ağaçların yakınında çıkar. Dünyada yüzlerce tür içeren bu cinste türlerin ayırt edilmesi zordur; şapka rengi tek başına yeterli değildir. Tat (yumuşak ya da acı), koku, spor tozunun rengi, kimyasal tepkimeler ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilir. Halk arasında yumuşak tatlı türlerin genellikle yenebildiği, acı tatlı türlerin ise mide-bağırsak rahatsızlığına yol açtığı bilinir; ancak kesin tür tayini olmadan hiçbir yabani mantar tüketilmemelidir.