Russula vesca

Russula vesca, Russulaceae familyasına ait, en iyi tanınan yenebilir kırılgan mantarlardan biridir. Tür adı Latince "yenebilir" anlamına gelir. Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'nın ılıman ormanlarında yaygındır.

Şapkası orta boydadır; rengi pembemsi kahverengi, et rengi, şarap kahverengisi ya da soluk kızıl tonlar arasında değişir. En belirgin özelliği, şapka derisinin kenardan geriye çekilmesi ve alttaki beyaz etin birkaç milimetrelik bir şerit hâlinde görünmesidir; bu özellik ona İngilizcede "flört eden" anlamında bir ad kazandırmıştır. Lameller beyaz ile soluk krem arasında, sık dizilidir; sap beyazdır ve tabanı daralır. Eti sıkı, beyaz ve yumuşak tatlıdır; demir sülfat ile somon pembesi bir renk verir. Yaz başından sonbahara kadar meşe ve kayın gibi yaprak döken ağaçların altında görülür. Lezzetli bir yemeklik mantar olarak değerlidir; yine de acı tatlı türlerle karışabileceği için dikkatle tanımlanmalıdır.

Russula cinsinin üyeleri, Türkçede genellikle kırmızıbaş ya da kırılgan mantarlar olarak anılır. Bu mantarların en belirgin özelliği, etlerinin lifli değil, küresel hücre kümelerinden (sferositler) oluşması nedeniyle tebeşir gibi kolayca kırılmasıdır. Sap kırıldığında lifli bir yüzey değil, düzgün ve granüllü bir kırık yüzey görülür. Yakın akrabası Lactarius türlerinden farklı olarak kesildiklerinde süt salgılamazlar.

Cinsin tüm türleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar; ağaç köklerini sararak ağaca su ve mineral sağlar, karşılığında şeker alır. Bu nedenle orman ekosistemlerinin sağlığında önemli rol oynarlar ve meyve gövdeleri yalnızca ortak oldukları ağaçların yakınında çıkar. Dünyada yüzlerce tür içeren bu cinste türlerin ayırt edilmesi zordur; şapka rengi tek başına yeterli değildir. Tat (yumuşak ya da acı), koku, spor tozunun rengi, kimyasal tepkimeler ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilir. Halk arasında yumuşak tatlı türlerin genellikle yenebildiği, acı tatlı türlerin ise mide-bağırsak rahatsızlığına yol açtığı bilinir; ancak kesin tür tayini olmadan hiçbir yabani mantar tüketilmemelidir.