Russula torulosa

Russula torulosa, Russulaceae familyasına ait, çam ormanlarına özgü, mor renkli ve acı tatlı bir kırılgan mantar türüdür. Özellikle Akdeniz havzasının sıcak ve kumlu topraklı çamlıklarında karakteristik bir türdür.

Şapkası orta boydadır; koyu mor, şarap moru ve kahverengimsi mor tonlarında olup ortası çoğunlukla daha koyu, hatta siyahımsıdır. Yüzeyi parlak ve nemli havada yapışkandır. Lameller açık krem renginde, sap ise pembemsi mor bir renk tonu taşır ve oldukça sağlamdır. Eti meyvemsi, elma ya da kompostoyu andıran bir koku verir; tadı ise acıdır. Sonbahar ve kış başında, özellikle kızılçam ve fıstık çamı gibi çam türlerinin altında görülür. Acı tadı nedeniyle yenmez ve mide-bağırsak rahatsızlıklarına neden olabilir. Benzer bir tür olan Russula sardonia da çam altında yetişir; bu tür limon sarısı lamelleriyle ayrılır.

Russula cinsinin üyeleri, Türkçede genellikle kırmızıbaş ya da kırılgan mantarlar olarak anılır. Bu mantarların en belirgin özelliği, etlerinin lifli değil, küresel hücre kümelerinden (sferositler) oluşması nedeniyle tebeşir gibi kolayca kırılmasıdır. Sap kırıldığında lifli bir yüzey değil, düzgün ve granüllü bir kırık yüzey görülür. Yakın akrabası Lactarius türlerinden farklı olarak kesildiklerinde süt salgılamazlar.

Cinsin tüm türleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar; ağaç köklerini sararak ağaca su ve mineral sağlar, karşılığında şeker alır. Bu nedenle orman ekosistemlerinin sağlığında önemli rol oynarlar ve meyve gövdeleri yalnızca ortak oldukları ağaçların yakınında çıkar. Dünyada yüzlerce tür içeren bu cinste türlerin ayırt edilmesi zordur; şapka rengi tek başına yeterli değildir. Tat (yumuşak ya da acı), koku, spor tozunun rengi, kimyasal tepkimeler ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilir. Halk arasında yumuşak tatlı türlerin genellikle yenebildiği, acı tatlı türlerin ise mide-bağırsak rahatsızlığına yol açtığı bilinir; ancak kesin tür tayini olmadan hiçbir yabani mantar tüketilmemelidir.